Digitized with ABBYY FineReader 12.1.11, checked and codified in TEI for the ELA-Eurasian Latin Archive
Etsi hujus Japponicae Viceprovinciae status propter vigentem in ea persecutionem is sit, ut difficile discribi queat, cum Nostrorum nec certae sedes, nec stabilia domicilia fere sint, sed omnia mutabilia et injuriae temporum accommodata: ut tamen qualiscunque ille nunc sit, Paternitati Vestrae innotescat, sic discribi potest. Sunt in hac Japponica et Sinensi Viceprovincia Domicilia principalia sex, quae tanquam reliquarum Residenciarum capita stabilia futura videntur ac suos Rectores habent; Residenciae vero seu parvae domus illis subjectae sunt decem et octo, in quibus centum quinquaginta quatuor ex Nostris commorantur, praeter eos, quos Dojicos appellamus, qui partim in Seminariis, partim in reliquis Domibus et Residentiis degunt, et praeter reliquos famulos ac templorum ministros: quo fit, ut omnibus simul collectis numerus eorum, qui in Japponia Societatis nostrae impensis vivunt, sexcentessimum et sexagessimum excedat.
In domo Macaensi habitant 21. In Residentia Xauchensi illi subjecta quatuor. In Nangasaquensi domo septem. In Residentia Omnium Sanctorum novem. In Congensi duo. In Conourensi duo. In Toquizuquensi unus. In Firandensi duo: quae omnes domui Nangasaquensi sunt subjectae. In domo Vomurensi septem. In Residentiis illi subditis quatuor, nempe: in Curensi duo; in Sonoguensi duo. In Domo Arimensi 5, et in Residentiis illi subjectis decem, nempe: in Canzusaensi quatuor, in Chingivaensi [327] duo, in Ximovarensi duo, in Ariensi duo. In Seminario Fachiroensi decem. In Collegio Amacusaensi, quod habet nunc conjunctam Domum probationis, quinquaginta. In Residentiis illi subjectis undecim, nempe: in Xiquensi quinque, [J. 25 44v] in Somutensi duo, in Conzuraensi duo, in Voyanensi duo. Praeter has duae sunt Residentiae Viceprovinciali immediate subjectae, altera in regno Bunguensi, in qua tres ex Nostris, altera in civitate Meacoensi, in qua quinque ex Nostris morantur. — Admissi hoc trienio in Societatem quinque, dimissi decem, vita functi octo. Templa et sacella omnibus his Residentiis subjecta ducenta septem. Numerus vero Christianorum in illis degentium ultra ducenta decem et septem millia. — In domo domo Macaensi sita in portu Sinensi, in quo magna est estructa civitas Lusitanorum, sunt modo unus et viginti ex Nostris, sacerdotes tredecim, reliqui Fratres; horum vero septem pertinent ad Japponiam ejusque impensis aluntur, duo vero ad Sinensem Missionem, duodecim vero ad ipsam Macaensem domum: qui omnes ex eleemosinis vivunt, nullosque certos redditus habent; licet autem ex eleemosinis ordinariis plures quam octo aut decem aegre ali possunt, aes tamen alienum contractum hucusque nullum habent. Habet haec domus duas classes, alteram grammati[328]cae, alteram vero, in qua pueri legere et scribere docentur, quas tamen non ex aliqua obligatione, sed sola charitate sustentat.
Residentia Xauchensis
Sub domo Macaensi est in interiore ejusdem provinciae parte Residentia Xauchensis, in qua quatuor ex Nostris degunt, duo Patres, totidem Fratres, qui in addiscendis characteribus et Sinensi lingua praecipue occupantur, pauculos tantum illic Christianos recens ad Fidem conversos habentes, sed patienter tempus disseminandi verbi Dei expectantes. Ad quos etiam pertinent alii duo sacerdotes in Machaensi domo degentes et linguam Sinicam addiscentes, ut data occasione habiles et prompti ad Sinarum interiorem regionem ingrediendam inveniantur. Et hi omnes annua eleemosina ducentorum aureorum a Prorege Indiae subrogari solita vivunt.
Domus Nanguasaquensis
In portu Nanguaçaquensi praecipua erat Nostrorum Domus, et nobilissimum templum illi conjunctum, quod tamen Quambacundonus [J. 25 45], tyrannus Japponiorum, mense Augusto hujus anni 1592 funditus destruxit atque delevit, Patrum vero ac Fratrum pars una se modo recepit in eam domum, quam Misericordiae appellant, in eodem portu sitam, ibique tanquam hospites morantur, donec tempus et opportunitas reaedificandae propriae domus adveniat. In hac domo, in qua est parvulum quoddam sacellum, morantur quatuor Patres et tres Fratres.
Domus Omnium Sanctorum
Altera pars Patrum ac Fratrum missa est in Residentiam Omnium Sanctorum, non longe ab eodem portu, et in ea commorantur modo quatuor Patres et totidem Fratres. Habet autem domus haec Nanguasaquensis alias quatuor Residentias sibi sub[329]ditas, nempe Conguensem, Connurensem, Toquiççuquensem et Firandensem, in quibus alii septem ex Nostris, quatuor Patres, tres vero Fratres, degunt; et hi Patres simul cum his, qui in domo Nanguaçaquensi morantur, habent sub sua jurisdictione sexaginta et quinque sacella in totidem pagis sita, in quibus ultra triginta quinque millia Christianorum morantur. Et quoniam nulla fere est ex Japponicis Domibus ac Residentiis, quae proprios ac certos redditus habeat, sed ex communibus ejusdem Provinciae Japponicae redditibus vel eleemosinis aluntur (quae partim a Summo Pontifice, partim a Portugalliae Rege suppeditantur, partim vero ex emptis in India redditibus, et ex mercibus quotanis in ipsa navi advenientibus colliguntur): pars quaedam huic Domui et ejus Residentiis a Patre Viceprovinciali quotanis ad eos omnes, qui in ipsis Domibus degunt, commode alendos tribuitur, idemque cum caeteris Domibus ac Residentiis servatur.
Domus Vomurensis
In domo Vomurensi sunt duo Patres et quinque Fratres; habet etiam sub sua jurisdictione alias duas Residentias, nempe Curensem et Sononquensem, in quibus alii duo Patres totidemque Fratres morantur. Habent autem hi omnes Patres sub sua jurisdictione triginta quatuor sacella et circiter quadraginta millia Christianorum.
Collegium et Domus probationis Amacusensis
Collegium hoc habet modo sibi conjunctam Domum probationis, quae retroactis annis fuit semper separata. In hoc [330] Collegio vivunt quinquaginta ex Nostris, quorum septem sunt Patres, scholastici quadraginta, tres vero Coadjutores. Cum autem Japponia externis scolasticis adhuc careat, nullas externis communes classes habet hoc Collegium; interius tamen nostrorum scolasticorum numerus dividitur in quatuor classes; prima est eorum, qui casibus conscientiae dant operam, et hi sunt septem; secunda, quae est prima classis humanitatis, habet quatuordecim scholasticos; tertia, quae est secunda humanitatis, habet octo; reliqui vero, absolutis linguae latinae studiis, japponicis literis dant operam. Inter hos autem scholasticos sunt tantum quinque novitii, qui, etsi nondum tempus biennii suae probationis expleverint, ex dispensatione tamen post transactum primum annum linguam latinam addiscunt. Habent autem Patres hujus Collegii in diversis pagis triginta quinque ecclesias suae curae commissas, et ultra duodecim millia Christianorum. Habet etiam Rector Collegii administrationem aliarum quatuor Residentiarum, nempe: Xiquensis, in qua modo sunt Pater unus, Fratres vero quinque; Sumotensis, Consurensis et Voyanensis, in quibus sunt tres Patres et totidem Fratres. Habent etiam harum quatuor Residentiarum Patres suae curae commissas viginti quinque ecclesias, ac circiter viginti quinque millia Christianorum. Habet autem hoc Collegium aliquot terrae jugera, quae potius propter agricolarum obsequia, quae Collegio praestant, ut moris est gentium, quam propter annuos fructus sunt coempta.
Domus Arimensis
In Arimensi Domo sunt tres Patres et duo Fratres, habetque sub se alias quatuor Residentias, nempe Canzusaensem, Chinyivaensem, Ximabarensem et Ariensem, in quibus sunt quatuor Patres et sex Fratres, habentque hi Patres simul cum Arimensibus sibi com[331]missas quadraginta et quinque ecclesias, et circiter sexaginta quinque milia Christianorum.
Seminarium Fachiraoense
Erat prius hoc Seminarium conjunctum Collegio, nunc vero separatum atque positum in Arimensi itidem regione, in quo degunt tres Patres ac septem Fratres, quorum tres sunt trium classium linguae latinae magistri, in quas totus alumnorun Seminarii numerus dividitur, qui ad nonagessimum devenerat, modo autem, cum sit divisus in plures Residentias, usque ad quinquagessimum est diminutus. Sub cura hujus Seminarii sunt tantum tres ecclesiae cum tribus millibus Christianorum.
Residentiae Bungensis et Meacoensis
In Bunguensi regno erat prius constructum Collegium ac Domus probationis cum aliis quatuor Residentiis, et multae ecclesiae et plusquam sexaginta millia Christianorum. In regione itiden Meacoensi, quae plura regna complectitur, habuit Societas olim quatuor ampla ac nobilissima Domicilia, sub quibus erant [332] plures Residentiae et ultra quinquaginta millia Christianorum. Similiter in Yamanguchensi et aliis regnis aliae erant extructae Domus et Residentiae. Sed hae omnes partim bello, partim persecutione, imperante Quambacundono, Japponiorum tyranno, funditus eversae et deletae sunt, Christiani vero partim mortui, partim ad gentilium ritum delapsi, partim vero per diversas regiones dispersi, ad multo minorem numerum devenerunt, ita ut in Bunguensi regno XIV viginti millia Christianorum reperiantur, qui nullam habentes ecclesiam, cum construi non permittatur, privato obsequio Domino Nostro Jesu Christo serviunt. In Meacoensi vero regione circiter quindecim millia reperiuntur, et hi in plura regna dispersi. Horum duo Patres et quinque Fratres, qui secreto et non sine periculo in illa regione commorantur, curam habent, Bunguensium vero duo Patres ac Frater unus, qui etsi ex Regis Bunguensis facultate ac permissu ibidem degunt, non tamen ecclesias construere vel publice sua ministeria facere permittuntur propter metum Quambacundoni.
Quod vero ad redditus attinet, quibus Japponica Provincia sustentatur: [J. 25 46v]
habet primo mille annuos aureos, quos Serenissimus olim Portugalliae Rex Sebastianus, pro fundatione unius Collegii, in civitate Malaca perpetuo solvendos assignavit; qui quidem difficillime ac tardissime exigi a Nostris possunt, ita ut semper quinque vel sex annorum census debeatur. Accedit hoc incommodum, quod cum pecuniae species, quae Malacae solvitur, deterior multo sil Sinensi pecunia, in ejus transmissione ad Macaensem portum plus quam triginta aurei pro quolibet centenario amittuntur; ex quo fit, ut numerus mille aureorum vix reducatur ad septimgen[333]lessimum. Quae pecuniae summa, licet Bunguensi Collegio fuerit applicata per Vestram Paternitatem, nomine potius quam re est dicenda Collegii. Cum enim tam male exigatur, Collegium ipsum sicut reliquae Domus et Residentiae annua quadam pensione per Patrem Viceprovincialem assignata sustentatur.
Praeter hanc summam habet etiam in India haec Japponica Provincia prope Collegium Basainense tria praedia, praeter aliam certam quandam annuam pensionem sive censum, propria pecunia coempta, e quibus alii fere mille aurei annui excipiuntur. Qui quidem ratione monetae idem detrimentum patiuntur, ut in transmitione vix ad septingentessimum numerum reducantur, quae summa fuerat Domui probationis attributa. Praeter hos redditus habet etiam haec Provincia annuam pensionem quatuor millium ducatorum Camerae per felicis recordationis Gregorium Decimum Tertium, in Hispaniae collectaria solvendam, Japponicis Collegiis ac Seminariis attributam anno 1583. Quam Sixtus Quintus Pontifex aliis duobus millibus aureis annuis auxit ac pro sustentatione eorundem Collegiorum ac Seminariorum perpetuam fecit anno 1585. Quam quidem vix uno anno solutam revocavit, vel potius his retroactis annis ab ejus solutione supersederi jussit, donec anno 1591 Gregorius Quartus Decimus eandem ad quatuor millia ducatorum juxta primam Gregorii XIII. concessionem redactam restituit, quamvis hucusque ejusdem pensionis nihil in Japponiam pervenerit. Hi sunt redditus quos habere Provincia haec Japponica dicitur, quorum altera pars tam est incerta, altera vero tam male exigitur, altera denique in India sic expenditur, et quod reliquum est, adeo periculose per tot maria in Japponiam transmittitur, ut vix minima [334]totius hujus summae pars quotanis ad eam perveniat. Ex quo factum est, ut necessitate et charitate cogente ad novam hanc Ecclesiam sus [J. 25 47]tentandam Summi Pontificis permissu, ac facultate per Patres Generales concessa, haec Provincia semper usa sit adjumento sericarum mercium, quae per externos ex Sinis coemptae et per eosdem in Japponia venditae magnum emolumentum ad reficiendos Japponicos sumptus attulerunt, et ii omnium sunt certissimi redditus, quos Japponica Provincia possidet: qui quidem ad trium millium aureorum numerum quotanis paulo plus minusve perveniunt. Habet etiam ad hoc mercimonium sustentandum in pecunia numerata circiter viginti millia aureorum, quorum plus quam media pars per haec Japponica et Sinica maria in continuo periculo versatur; et haec pecuniae summa, quae tam parva est ad tantam domiciliorum, ecclesiarum ac personarum multitudinem sustentandam, est vere nervus rerum temporalium totius hujus Provinciae; quae et ad conservandum difficilis, et ad expen[den]dum facilis, si (quod Deus avertat) defecerit, in maximas necessitates et angustias totius fere remedii expertes adduci necesse est hanc Provinciam. Et haec sunt, quae de Domibus et Residentiis Japponensibus occurrunt dicenda.