Brevis Relatio

De oppositionibus quas tres Missionarii Franciscani passi sunt ab ingressu in Sinam anno Domini 1649 usque ad annum 1662

Cum Dei auxilio P. Fr. Antonius de sancta Maria prȩfectus apostolicus ordinis Minorum acceptis litteris apostolicis cum duobus sociis scilicet fr. Iosepho de Casanova et Fr. Bonaventura Ybañes eiusdem ordinis et P. Fr. Baptista Morales Dominicanus cum tribus sociis scilicet Fr. Francisco, Fr. Manuele et Fr. Thimotheo eiusdem ordinis, omnes simul in parva navi sinica ex portu Manilȩ ad portum sinicum provincȩ Fokien appulimus 2a die augusti, anni Domini 1649. Franciscani in quadam villa vocata Ganxai prope portum, a Manuele Bello qui cum sua familia christiana et aliis venerat ex Macao in domo sua hospitati fuimus. Post aliquot dies devenit ad illam villam P. Petrus Caneveri societatis qui interrogavit nos qua facultate ad illud regnum advenimus. Nos ostendimus ei litteras apostolicas. Quando legit Sedem Apostolicam prȩcipere omnibus Sinȩ missionariis ut obligarent suos neophytos servare prȩcepta positiva, etiam dixit valde iniuriatus: «Hoc in deshonorem nostrȩ societatis est, dare est nobis alapam in faciem et discessit a nobis. »

Die autem nativitatis B. V. Mariȩ nobis simul cum Dominicanis celebrantibus missam solemnem, dictus pater societatis quemdam Etyopem misit, ab ipso instructum quid facturum esse. Hic, finito evan[75]gelio, elata voce coram assistentibus in ecclesia nostra legit sequentem notificationem: Ego P. Petrus Caneveri societatis Iesu trium civitatum et septem villarum curatus notifico omnibus christianis qui sunt in hac villa — in qua nullus christianus sinensis erat, sed tantum quatuor familiȩ gentis Lusitanorum civitatis Macao et quasi sexaginta Etyopes christiani, omnes fugitivi ex dicta civitate — quod ego solus sum pastor vester et nullus alius minister sine mea licentia potest vobis ecclesiȩ sacramenta ministrare, et moneo patres Dominicanos et Franciscanos ut recedant a mea iurisdictione. Post celebrationem missȩ invisimus eum, dicentes ei quod nos nolebamus illic sedem facere nisi usque ad opportunam occasionem transeundi, patres Dominicani ad suas ecclesias, nos vero Franciscani ad interiores provincias ad quȩrendum locum nobis. Hic dictis discesimus ab eo.

3. Patres Dominicani intra 15 dies, habita occasione, profecti sunt ad suas ecclesias, transituri erant per metropolim illius provinciȩ in qua extra muros pernoctaverunt in domo cuiusdam neophyti qui rogavit eos ut saltim unus illic maneret, cui daret domum ad habitandum et ecclesiam aperiendam. Nam neophyti, qui in illo suburbio erant valde longe distabant ab ecclesia, quȩ erat intra muros illius permagnȩ civitatis, ideo volebant illic habere ecclesiam. Placuit patri superiori et decrevit ipsum cum uno socio illic manere, alios vero duos prosequi iter suum. Sed timens ne pater societatis, qui erat intra muros civitatis se eis opposuerit invissit eum scilicet P. Antonius Govea et petiit ab eo suum beneplacitum.

Qui valde impatiens dixit ei, quod protinus recederit a sua iuridictione. Hinc P. Ioannes Baptista videns quod P. societatis nullis rationibus adhȩrebat, pro evitando scandalo aliquo discesit ab illo loco cum suis sociis et progressus est viam suam.

4. Nos vero Franciscani mansimus in dicta villa Ganhai spectantes opportunitatem exinde exeundi, interim studio linguȩ sinicȩ tantum vacantes. Adhuc sic noluit pater societatis relinquere nos in pace, sed insistebat ut nos etiam a sua iuridictione discederemus, quod pro tunc nos facere non poteramus, quia nec ecclesiam in Sina habebamus nec opportunitatem eundi ad quȩrendum locum nobis, et ad hoc intentum monuit hospitem nostrum ut nos a sua domo expelleret, quod ipse facere noluit. Antea acciderat quod Etyopes supra dicti in absentia dicti patris contemnentes monitionem nostram obedierunt villȩ gubernatori comitantes suum idolum per vicos et plateas explodentes arma ignea quando in die festivo suo cum magno concursu gentilium super hominum humeros deducebatur. Propter hoc peccatum publicum denegavimus Etyopibus introitum ecclesiȩ nisi prius ante ecclesiȩ ianuam coram christianis confiterentur peccatum suum. Quod facere noluerunt. Et quando redivit dictus pater societatis excusavit eos et non obligavit ad penitentiam publicam. Tunc Etyopes contra nos indignati voluerunt nos accusare apud iudicem gentilem in scriptis quos comitatus est pater societatis, volens per hoc medium exulere nos a sua iurisdictione. Sed secretarius iudicis accipiens accusationes in scriptis noluit tradere iudici sed scidit cartam et reprehendit patrem societatis et Etyopes.

5. Postea accidit quod quȩdam mulier, quȩ cum supra dictis venerat ex civitate Machao, commitebat adulterium marito absente, quod omnibus christianis [78] notum erat et cum rediret eius maritus, adultera cum amico consulta ut pos[s]int inter se matrimonium contrahere, veneno occidit maritum de quo scelere fuit convicta. Nihilominus pater societatis tanquam parochus assistit eis matrimonium inter se contrahentibus. Arguimus eum de hoc et respondit quod cum illo morabantur in illo gentilico regno in nullum impedimentum incurrerunt et propter hanc arguitionem scripsit epistolam et tradidit eam apertam suo servo, ut de ecclesia in ecclesiam suorum patrum iret et ostenderet unicuique eorum ad legendum et sic incederet usque perveniret ad suum P. vice-provincialem cui tradenda erat epistola. Verba quȩ in summa epistola continebat, erant: quod nos non sinebamus eum libere ministrare ecclesiȩ sacramenta et alia multa a nobis patiebatur.

6. P. Fr. Antonius de S. Maria habita occasione contulit se in interiores provincias ad quȩrendum locum ubi sedem facere possemus, percurrit igitur multas Sinȩ provincias et non invenit ubi pes eius requiesceret. Perveniens denique ad metropolim provinciȩ Xantung — quam patres societatis reliquerant, quoniam per duodecim annos duo patres ibi laborantes parum fructum cȩperant — ibi decrevit sedem facere separatus a patribus societatis. Aperuit ecclesiam et vocavit me, ut eum illic in ministerio adiuvarem. Ego cito apud eum me contuli quingentis leucis itineris. Socius vero meus Fr. Ioseph causa vitandi patris societatis persecutiones, ad aliam villam transiit, quȩ est in quadam insula maris vocata Haimuen prope terram firmam, quo patres societatis numquam pervenerunt et ibi aperuit ecclesiam.

7. Aperta ecclesia in dicta metropoli provinciȩ Xantung, laborabamus quotidie in officio evangelico [79] intra et extra muros civitatis, et opidos circumvesinos non relinquebamus. Intra muros et in suburbio invenimus usque ad viginti familias neophytorum quos patres societatis reliquerant et per duos annos non poteramus eos adtrahere ut dominicis diebus venirent ad audiendam missam, nec semel in anno confiteri. Nihilominus de die in diem augebatur numerus credentium, manente me in metropoli et P. Fr. Antonius se contulit in quosdam pagos duobus dietis itineris, in quibus erant plus quingenti christiani quos quidam pater societatis de transitu baptizarat et amplius non vidit eos neque aliquis alter minister per septem annos [ex quo] pervenerat ad eos. Ideo fere omnes retrocederant et ad suas idololatrias redierant, iam obliti de mysteriis fidei et de cȩteris. Per aliquos menses laboravit percurrens de oppido in oppidum monendo et instruendo eos et sic hac vice aliquem fructum in illis fecit. Perseveravit iterum et iterum illuc redire et cum hac perseverantia intra annum et sex menses maiorem illorum ad viam salutis reduxit et alios plus plures de novo baptizavit.

8. Quando pater vice-provincialis societatis Manuel Dias scivit quod nos Franciscani eramus in illa provincia quam ipse iusserat suos subditos relinqui et quod de die in diem augebamus numerum christianorum, protinus misit epistolam ad P. Franciscum Ferrari societatis qui residebat in civitate Hoeigan provinciȩ Nanking prȩcipiens ei ut quamvis erat solus in illa ecclesia — ubi erant plus duo millia neophytorum — nihilominus reliquerit eam et pergeret in provinciam Xantung et ibi sedem faceret et curaret ab illa provincia vel saltim a metropoli nos expellere. Hic pater societatis ut sui superioris obedientiam adim[80]pleret, prȩmisit unum servum suum, qui ad dictam metropolim vocatam Chinan perventus neophytos contra nos congregare curabat. Se[d] hi de hoc scandalizati ad nos venerunt id referentes et indignati dixerunt se velle opponi ad impediendum ne pater societatis sedem faceret in illa metropoli. Tunc P. Fr. Antonius reprehendit eos de hoc intento et prohibuit ne hoc facerent. Perventus igitur pater societatis protinus scivit hȩc omnia et valde humilis venit invissere nos et gratias egit P. Fr. Antonio de sua charitate erga eum. Et tunc ostendit obedientiam sui superioris, condemnans eius iusionem et mansimus cum eo in bona amicitia. Qui intra paucos dies aperuit novam ecclesiam quȩ usque nunc etiam intra muros civitatis permanet cum assistentia ministri. Quadam die dominica dictus pater societatis venit mane ad nos et videns neophytos qui erant in ecclesia congregati, dixit nobis: «In mea ecclesia sex usque octo neophyti tantum congregantur cum hȩc ecclesia non capiat neophytos.» Respondet ei P. Fr. Antonius: «Vestra reverentia continuo domi sedet et non exit sicut ego cotidie percurrens de loco in locum prȩdicando omnibus qui me audire volunt, quomodo vult fructum multum capere? » Ille dixit: «Nos patres societatis non discurrimus extra ecclesiam ad prȩdicandum sicut faciunt vestrȩ reverentiȩ.» Tunc petiit a P. Fr. Antonio ut largiretur ei curam neophytorum qui erant in supra dictis pagis. P. Fr. Antonius libenter concedit, Quo amicitia inter nos firmata fuit.

9-10. [De ritibus].

11. Cum ego essem in dicta curia regia quidam neophytus dixit P. Adamo quod in suo pago et in aliis circumvezinis erant multi qui volebant audire legem Christi. Tunc Pater misit suum socium illuc, qui fuit [81] et redivit intra unum mensem consumptis in itinere quatuordecim diebus. Ego interrogavi eum quot christianos fecerat. Respondit: «Plus octingentos. » Cui ego dixi: «Quomodo adulti intra duodecim dies potuerunt esse bene instructi cum sint rudissimi in omnibus quȩ ad fidem catholicam pertinent, neque addiscere quȩ scire debent ut sint bene dispositi ad recipiendum baptismum. » Respondit ille: «Gentiles adulti credentes quȩ ad fidem pertinent et abrenuntiantes suis idololatriis possunt baptizari quamvis non addiscerint Credo, precepta decalogi etc. sicut baptizabant Apostoli. » Tunc dixi ei: «Extra necessitatem nunc non licet ministro contra consiliorum decreta eos sic baptizare.» Respondit: «Intervenit necessitas, nam post exinde discessum meum, non tam citius illa christianitas videbit me nec alium ministrum, sicut per aliquos annos non viderunt ante meum perventum, et sic cum ego non poteram illic amplius demorari propter sumptus, ideo debui eos baptizare.»

12. Anno 1656, iter agens pernoctavi in quadam villa ubi vocatus fui ad audiendam confessionem cuiusdam senis a pueritia per patrem societatis baptizati cuius vita periclitabatur, ideoque postquam dedi ei absolutionem mansi cum eo, qui die sequenti perdidit sensus et quinta die obiit. Anima eflata illico intra feretrum uxor et filii eius includerunt cadaver, ut mos est in illo regno, deponentes illud in quadam domus aula, et ante feretrum...

13. Anno 1658 P. Martinus Martiño pervenit in Sinam rediens ex hac curia, mansitque in Hangcheu metropoli provinciȩ Chekiang a suo vice-provinciali superior illius ecclesiȩ constitutus. Tunc P. Iohannes Baptista Morales Dominicanus alterum socium suum nomine Fr. Dominicum Coronado ad P. Martinum [82] vissendum misit, perveniensque ad eius ecclesiam, non ab eo bene receptus fuit. Ipse nihilominus de suo prospero regressu gratulatus est ei, petiitque ab eo unum exemplar impressum responsionum SS. Congregationis de Propaganda Fide circa quȩsita ab ipso patre societatis in hac curia proposita. P. Martinus respondit ei: «Unum tantum habeo, si vis manu scribe illud. » P. Dominicanus illud manu scripsit et cum viderat quod pater societatis in hac curia proposuerat quȩsita falsitatibus mixta, ferre non potuit, quin P. Martinum argueret qui nolens prȩ verecundia veritatem audire vociferans reliquit P. Dominicarium introgrediens cubiculum suum. Tunc P. Dominicanus regressus est ad P. Ioannem Baptistam. P. Martinus statim prȩcepit servis suis ne deinceps sinerent P. Dominicanos nec Franciscanos in suam domum ingredi sed dicerent eis se non esse domi. Insuper voluit expellere P. Dominicanos ex villa Lanki ubi residebant in sua ecclesia; sed non potuit, nam quidam neophytus literatus protegebat eos.

14. Anno sequenti 59, P. Fr. Antonius de S. Maria ob urgens negotium pergens ad P. Dominicanos transiturus via recta erat per supradictam metropolim, ubi P. Martinus erat et ignorans casum supra relatum, pervenit vespere ad illius ecclesiam ut eum invisseret. Pulsansque ad domus ostium servus aperuit interrogavitque eum, quis esset. Et cum responderet Fr. Antonium Franciscanum, protinus servus dixit ei. «Dominus meus non est domi. » Respondit Fr.Antonius: «Exspectabo eum donec redeat.» Servus claudens ianuam reliquit eum foris. Qui de hac actione valde admiratus est causam ignorans et non resesit a ianua quia pluvia e celo cadebat, ibique perseveravit [83] usque ad noctem. Tunc ostiarius iterum aperuit ianuam et dixit P. Fr. Antonio: «Noli amplius exspectare, quia ut video, Dominus meus non redibit hac nocte. » Cui P. Antonius dixit: «Quovis nunc vadam, cum intra muros civitatis non sint hospitia et cȩlum pluit, ideo supposito quod intra domum nolis me recipere, supra huius ostii limen pernoctabo. » Hȩc audiens ostiarius clausit ianuam et nuntiavit audita P. Martino a quo servus instructus rediit ad P. Fr. Antonium et dixit ei: «Intra domum non est locus, ubi possim te hospitari, veni mecum. » Et adduxit eum in parvam domum cuiusdam pauperis neophyti, cui comendatum reliquit eum, qui incenatus supra quamdam tabulam pernoctavit. Mane facto venit in dicti P. societatis ecclesiam ad celebrandam missam vel saltim audiendam. Illic P. Martinus occurrit ei. Qui dixit illi: «P. reverende sic recipis hospitem sacerdotem Christi ? » Ille se excusavit non esse domi. P. Fr. Antonius missa cȩlebrata volens discedere petiit a P. Martino unum exemplar supra relatum. Qui respondit: «Unum tantum habeo, quod iam P. Dominicani habent manu scriptum. » P. Fr. Antonius dixit ei: «Ostende mihi quod impressum habes. » Ille ostendit illud. Quod cum P. Fr. Antonius legisset, interrogavit eum coram duobus sociis suis: «Quid est idololatrare ? » Ille respondit: «Est dare creaturȩ quod soli Deo debetur. » Tunc P. Fr. Antonius dixit: «Sed sic in hoc regno faciunt gentiles cum suis proavis defunctis in suis templis. Ergo » etc. Ille negavit minorem, cui P. Fr. Antonius ait: «Iube afferre huc talem librum literis sinicis in hac domo impressum, » quem P. Martinus non legerat. Oblatum librum P. Fr. Antonius accipiens, illi capitulum ostendit in quo verificabatur quod ipse affirmabat. Tunc P. Martinus hoc testimonio victus dixit: «Hunc librum composuit quidam literatus neophitus ignarus.» P. Fr. Antonius respondit: «Nulli neophyto mittitur imprimere divinȩ legis libros, nisi a suo ministro correctos et approbatos, idcirco in do[84]mibus patrum ministrorum imprimuntur, sicut hic in hac domo est impressus. Ergo » etc. Ad hȩc P. Martinus obmutuit, nihil respondens. Tunc P. Fr. Antonius cum debita fraternitate dixit eis valete et progressus est viam suam.

16. Anno 1660 iter agens deveni in villam Xanhai provinciȩ Chekiang ubi P. societatis habent ecclesiam, in qua resident duo ministri quos invissi, et interrogavi P. Franciscum Brancato superiorem, quot Christianos sub eius cura habebat. Respondit «Plus quadraginta millia. » Tunc dixi ei: «Quomodo possunt duo tantum ministri tantis neophytis in diversis opidis habitantibus ecclesiȩ sacramenta ministrare, eos docere, alios de novo instruere et cȩteris prȩdicare ? » Respondit: «Habeo duodecim neophytos bene instructos in unoquoque pago. Hi curam gerunt docendi et instruendi et prȩdicandi omnibus legem Dei et in hora neophytorum mortis eos exortantur et adiuvant ad eliciendam peccatorum suorum contritionem, mortuosque sepeliunt. Si eorum infirmitas dat eis locum vocandi me, si ad tempus pervenire possum, a me sacramenta accipiunt. » Tunc dixi ei: «In tam magna christianitate 4or ministri ad minus sunt necessarii, qui in distintis locis residentes possent de omnibus his neophytis curare. » Ille respondit: «Ubi in hoc regno ministri societatis supersunt ut posint huc venire ? » Verum dixit non superesse societatis ministros non solum in regno sinico sed neque in aliis huius orientis regnis in quibus habent missiones, quoniam cum pauci sint numero multaque amplectentur, ideo nihil astringunt. Et cum ita sit quod in regno sinico multas christianitates habeant sine residentia ministri, tamen [85] nullatenus permittunt quod ministri alterius religionis transeuntes per illas, vel ab illis vocati administrent eis ecclesiȩ sacramenta ut iam in supradictis visum est et in dicendis clarius patebit.

17. Primo quando patres Fr. Antonius de S. Maria et Fr. Ioannes Baptista Morales in regnum sinicum introierunt anno Domini 1633, tunc Franciscanus, cum propriam ecclesiam nondum haberet, ad vice-provincialem societatis Sinȩ nomine Manuele Dias pergit 一 hic per 18 annos gesit illud officium — et eum humiliter deprecatus est ut designaret ei aliquem pagum ubi aliqui christiani essent, de quibus patres societatis propter distantiam itineris curare non possent ut illic laboraret in cura animarum. P. vice-provincialis dixit ei: «Bene, » decipiens eum. Prȩcepit enim servis suis ut Fr. Franciscanum adducerent ad quemdam pagum prope quoddam flumen et relinquerent eum in domo cuiusdam neophyti, ipsique ad se redirent. Sic servi fecerunt. Tertia autem die P. vice-provincialis abscondite illuc pervenit, mansitque in domo alterius neophyti et iusit locare quamdam symbam ac misit servos suos ut mitterent Franciscanum in symbam et reducerent ad patres Dominicanos unde venerat. Servi vocarunt Franciscanum qui secutus est eos et perveniens ad symbam interrogavit eos: «Quo me ducitis?» Respondit alter: «P. vice-provincialis iusit nobis te foras expellere. » Ipse timens expelli extra regnum, noluit symbam ascendere et sedit super terram parum distans a symba. Tunc alter servorum pergit et hoc nuntiavit dicto vice-provinciali qui non longe aderat, acceptoque eius prȩcepto cito rediit et locutus est cum symbȩ remigantibus gentilibus, qui continuo ad P. Fr. Antonium sedentem super terram, accederunt et primo ex eius capite biretum magistratus abstulerunt, deinde per pedes trahentes eum super terram usque ad symbam, vice-provinciali aspi[86]ciente, sic in eam introduxerunt eum. Et illi duo vice-provincialis servi die noctuque eum custodiebant usque reduxerunt eum ad patres Dominicanos plus centum leucis itineris. Nolebant enim patres societatis patres Dominicanos nec Franciscanos extra illam villam vocatam Fugan et eius iuridictionem in provincia Fokien, ad alias regni sinici partes se extendere. In hoc casu et in aliis dicendis non videntur patres societatis huius temporis in orientis missionibus quȩrere maiorem Dei gloriam animarumque salutem, sicut S. Franciscus Xabierius cum suis sociis. Quando hi patres, scilicet S. Franciscus Xabierius et eius socii, pervenerunt in Indiam orientalem, nos Franciscani dedimus eis in civitate Goȩ unum collegium quod usque nunc possident et in insula Salcete del norte P. Fr. Antonius de Porto, Franciscanus dedit eis dimidiam partem neophytorum, quos ipse baptizarat et etiam dimidiam partem reddituum quos sibi annuales Rex Lucitaniȩ dederat. Quia nos Franciscani in missionum ministerio tantum quȩrimus maiorem gloriam Dei et animarum salutem et non gloriam propriam.

18. 2° P. Fr. Ioannem Baptistam per quemdam pagum transeuntem, neophyti qui illic erant rogaverunt ut apud eos per aliquot temporis maneret ad administranda eis ecclesiȩ sacramenta et instruendos aliquos gentiles qui volebant baptizari cum aliquibus pueris et infantulis, nam suum ministrum per duos annos non illic viderant. P. Fr. Ioannes dixit eis: «Scribite ad eum [87] epistolam et si ipse bene id tulerit, libenter hic per unum mensem manebo. » Neophyti ad patrem societatis ministrum eorum scripserunt. Qui respondens prȩcepit eis ut statim mitterent foras illum patrem, qui non erat eorum minister. Tunc P. Fr. Ioannes his auditis discesit.

19. 3° Neophyti qui erant in quodam pago provinciȩ Fokien scientes quod P. Fr.Antonius de S. Maria, qui tunc erat in supradicto portu Ganhai, ad interiores regni provincias progredi volebat, epistolam ad eum miserunt deprecantes ut vellet per eorum pagum prȩterire ad ecclesiȩ sacramenta saltim infirmis ministranda, infantulosque natos baptizandos. Nam iam per vices vocaverant P. Antonium de Govea societatis eorum ministrum, quem per duos annos non viderant apud se propter occupationes quas semper respondit se habere. P. Fr. Antonius hanc epistolam ad eum misit petens suum beneplacitum ut illorum necessitati posset subvenire. Sed dictus pater societatis nullatenus voluit id ei concedere. Ideo P. Fr. Antonius non ausus est ire illuc.

20. 4° Anno 1653 ego missus a P. Fr. Antonio a S. Maria ad portum Haimuen ubi meus socius Fr. Iosephus de Casanova residebat in sua ecclesia et cum illic iam essem, venit ad nos quidam neophytus literatus famulo suo sociatus et rogavit nos, ut unus ex nobis secum iret ad civitatem Changcheu 5 leucis itineris, nam frater suus et alter neophytus graviter ȩgrotabantur. Ego dixi ei: «Quare non vocas P. Petrum Caneveri, vestrum ministrum? » Qui respondit: «Iam semel atque iterum vocavimus eum et non venit cum sit in civitate Chiuencheu duobus dietis itineris, ubi persistit per unum annum completum. » Tunc dixi ei: «Iam vos omnes scitis quanta ab eo passi sumus [88] dum morabamur in villa Ganhai, ideo sine suo beneplacito non audeo illue ire. Si vis mitte servum tuum, ego ad eum scribam epistolam. » Respondit: «Mittam eum. » Tunc scripsi petens ab eo licentiam. Servus ivit et redivit cum epistola patris societatis dicentis: «Ne fatigetur vestra reverentia in illuc eundo, ego cito ibo. » Et non fuit nisi post unum mensem. Nescivi an aliquis ex duobus ȩgrotantibus obierit, antequam dictus pater societatis illuc pervenisset.

21. 5° Denique dicam quod etiam mihi accidit anno 1662, quo ex nostra ecclesia 9 aprilis exivi petens hanc curiam romanam. Ad exeundum ex illo regno sinico necesse mihi fuit devenire ad provinciam Kuangtung et civitatem Lucitanorum vocatam Machao, ubi est portus ex quo naves merciatorum quolibet anno exeunt ad diversa regna. Perveniens igitur ad dictam civitatem 7 die septembris, perambulatis sextingentis le[u]cis itineris, antequam civitatem ingredirer, mandatum in scriptis accepi a duce generali militum Lucitanorum illius prȩsidis nomine Manuele Tavares Bocarro, quo mihi prohibebat civitatem ingredi, quia eram Hispaniȩ Regis vazallus. Tunc in scriptis ei notificavi me in hanc curiam romanam venire pro negotiis nostrȩ missionis quod ad Dei servitium spectabat et si mihi iter impediret in bulle Cȩnȩ excommunicationem incurreret. Ipse respondit in scriptis dicens: «Vestra reverentia in metropoli huius provinciȩ 一 tribus diebus itineris 一 exspectet usque ad mensem ianuarii, quo naves ex hoc portu exeunt, tuncque veniat et navim ascendat. » Ego autem sciens quod in dicta metropoli patres societatis ecclesiam habebant sine ministro et si illuc me conferrem sine P. provincialis licentia, qui erat in suo collegio intra muros dictȩ civitatis, ipse per literas neophytos scandalizaret prohibens eos [89] ne a me reciperent ecclesiȩ sacramenta. Ideo ad eum cognomine patrem Marialeni natione italum epistolam misi reprȩsentans ei generalis ducis mandatum propter quod ab eo suum beneplacitum petebam, ut usque ad mensem ianuarii exclusive residerem in dicta metropoli ministrando neophytis ecclesiȩ sacramenta in absentia eorum ministri. Dictus P. provincialis societatis respondit mihi in scriptis per manus laici societatis professi, qui noluit mihi epistolam tradere, dicens se habere expressum P. provincialis mandatum ne eam ullo modo mihi traderet, sed tantum ipsemet coram me legeret et iterum eam ad se afferret. Legit ergo epistolam in qua dictus superior dicebat sic: «Nolo quod vestrȩ reverentiȩ patres Franciscani nec patres Dominicani eant ad nostras ecclesias absentibus eorum ministris neque nostris neophytis administrent Ecclesiȩ sacramenta. » His perlectis, petii instanter a laico illam epistolam ut possem eam mittere ad patres utriusque ordinis qui erant in Sina ne transgrederentur tale prȩceptum. Sed ille nullatenus voluit illam mihi tradere. Si licitum mihi fuisset, violenter ab eo tunc eam afferrem ut possim S. Congregationi de Propaganda Fide eam exhibere, per quam ostenderetur Sedi Appostolicȩ qualis sit horum patrum societatis zelus in missionibus Orientis.

22. In supra dictis clare et evidenter patet quod patres societatis malunt ut sui neophyti careant ministris et moriantur sine sacramentis, quam ut alterius ordinis missionarii ea administrent eis. Estne hic zelus Dei quem habere dicitur patres societatis ? Supra relata tenduntne ad maiorem Dei gloriam et animarum salutem ? Suntne hȩc zelo Dei operata ? Non mihi sane videntur. Videntur potius terrestri zelo operata quo humanam tantum hi patres suȩ societatis gloriam quȩrunt. Videntur, dixi, secundum actus practicos manifestos, cum homo non iudicet de occultis. Nihilominus [90] credo quod patres societatis, cum sint docti et religiosi quȩrunt in his orientis missionibus gloriam Dei et animarum salutem.

23. Ergo quȩ causa, seu ratio esse potest, qua patres societatis tanto studio curant ne alterius religionis ministri ingrediantur in regna paganorum, in quibus ipsi habent ecclesias et eos iam ingressos prohibeant docere suos neophytos et in eorum ministri absentia ministrare eis Ecclesiȩ sacramenta? Salva charitate dicam quod:

24. Duȩ sunt causȩ quȩ pluribus evidenter constant. 1a est quia patres societatis in illis orientis missionibus 一 mortuis suis primis fundatoribus, viris sane apostolicis — ad propagandam fidem elegerunt sibi media pure humana illis directe contraria quibus Apostoli usi sunt, tamquam a Christo Domino nostro comendatis et post ipsos quotquot assumpti sunt ad regnum Dei evangelizandum, exceptis his patribus societatis. Ergo cum hi patres societatis in illis missionibus orientis se ostendant gentilibus divites, potentes magnȩque auctoritatis ac nobilitatis, ideo nolunt ut alterius religionis missionarii ingrediantur in regna in quibus illi evangelizant, ne gentiles videntes eos apostolice incedentes, pauperes et humiles arguant illos ex quo verecundentur et confundantur...

25. Ob has rationes duas patres societatis obtinuerunt in hac curia romana Breve Apostolicum prohibens sub pȩna gravi Sedi Apostolicȩ reservata ne prȩter ipsos alterius religionis missionarii iaponicum regnum ingrederentur ad regnum Dei evangelizandum, quod Breve postea Sedes Apostolica, cognita fraude, annulavit.

[91] 26. Propter easdem rationes dicti patres societatis magno studio et cura conati sunt impedire supradictos missionarios ingredi in sinicum regnum. Ideo quando ipsi primum magnis donis obtinuerunt a sinico gubernatore licentiam ut duo patres societatis in metropolitana civitate provinciȩ Kuangtung commorarentur cum prohibitione tamen sanctum Evangelium prȩdicandi, neque publicam ecclesiam aperiendi, tunc ad eandem metropolim pervenit venerabilis P. Fr. Martinus de Loyola, nepos S. Ignatii de Loyola, ordinis Minorum, prȩdicator apostolicus, filius provinciȩ S. Iosephi, quȩ est in regno Castellȩ a Philippo 2° Rege Hispaniarum missus ad infidelibus prȩdicandum sanctum Evangelium. Hic Pater gratis obtinuit a supradicto gubernatore licentiam non solum ad illic cum sociis suis habitandum sed etiam ad publicam ecclesiam aperiendam, populoque gentilico fidem catholicam prȩdicandam. Aperta igitur parva ecclesia, magnus numerus infidelium concurrere illuc cepit ad aspiciendum illos pȩnitentes viros saco aspero indutos, nudisque pedibus incedentes. Venerabilis P. Martinus regnum Dei gentilibus concurrentibus prȩdicabat, qui optimo animo eum audiebant, ex quibus ante unum mensem completum multos fecerat cathecumenos quos Ven. pater quotidie instruebat. Videntes patres societatis quod ipsi cum pretiosis donis consequi non potuerant a gubernatore similem libertatem quam Franciscani gratis obtinuerunt et quod gentiles venerabant[ur] illos apostolicos viros tamquam e cȩlo venientes; ipsi vero divites et nobiles se ostendentes ab illis contemni, invidia verecundiaque afficiebantur. Tunc motus a diabolo quidam maledictus homo subseminavit in agro Domini zizaniam scilicet, dedit enim gubernatori falsam informationem in scriptis dicens: «Hic pater missus est a Rege Hispaniarum, armis potentissimo, timeo ergo ne hac simulatione miserit eum ad vestrum regnum [92] explorandum, ut sciat quomodo facilius possit armis illud obtinere. » Gubernator his commonefactus timuit, continuoque iusit Ven. P. Fr. Martinum cum suis sociis extra regnum expellere. Quod nulla satisfactione admissa completum est. Non pȩnituit de hoc patres societatis, ex quo facto verecundia ab eis tollebatur. Ex tunc ipsi sine testibus alterius religionis manserunt in illo regno sinico usque ad annum 1630.

27. Sed contra Dei providentiam non valet humana neque angelica sapientia. Nam cum magis securos et in tuto possitos patres societatis arbitrarentur se esse in illo regno sinico sibi aperto, cȩteris vero alterius religionis missionariis omnino clauso credentes, tunc Deus illius ianuam Dominicanis et Franciscanis aperuit ut fideliter laborarent in vinea sua, et viderent quomodo patres societatis operarii in ipsa vinea laborabant et ut testes occulati gravium errorum et defectuum, quos in ministerio evangelico committebant, de iis Sedem Apostolicam informarent ut de opportunis remediis provideret.

Anno enim 1630, duo patres Dominicani ex insula Formosa in parva Sinȩ mercatorum symba versum regnum sinicum navigarunt. Alter patrum in mari a nautis pyratis occisus fuit; alter vero nomine Fr. Angelus a Deo servatus ad terram sinicam provinciȩ Fokien incolumis appulit, quem quidam neophytus, Deo favente, in patriam suam deduxit ubi erant aliqui neophyti sine ministro. Ibique P. Fr. Angelus ab illis neophytis in suo pago hospitatus parvam ecclesiam aperuit et intra tres annos multos ex gentilibus christianos fecit, et alteram ecclesiam in villa Fogan aperuit.

28. Anno 1633 P. Fr. Ioannes Baptista de Morales [93] Dominicanus et P. Fr. Antonius de S. Maria Franciscanus ex supradicta insula exeuntes in quadam symba ad portumque sinicum feliciter appulsi apud P. Fr. Angelum se contulerunt. Hic vero habens iam sui ordinis successorem paulo post a vita migravit, a Christo Domino remunerandus. Sequenti anno 1634, alii duo utriusque ordinis se illis adiunxerunt quos in sequentibus annis alii plures tam Dominicani quam Franciscani sequuti sunt.

29. Cum patres fratres Ioannes Baptista Morales et Antonius de S. Maria iam linguam sinicam intelligerent continuo a suis christianis fuerunt informati quomodo patres societatis instruebant suos neophytos et quȩ eis permittebant. Tunc P. Fr.Antonius ut certior fieret de rebus a neophytis affirmatis, profectus est intra regnum usque ad quamdam ecclesiam patrum societatis, ubi quidam minister pater societatis residebat. Ingrediens invisit eum, quem cum similata cautela interrogavit eum dicens: «Vestra reverentia nobis dicat quomodo in hoc regno neophyti instruantur et ad quȩ obligantur a vestris reverentiis et quȩ eis permittuntur ut possimus cum vestris reverentiis conformari. » Tunc pater societatis respondit ei: «Nos docemus nostros neophytos mysteria, quȩ ad fidem catholicam pertinent et cȩtera necessaria scienda, obligamusque eos ad prȩcepta divina servanda... »

30. De his P. Fr. Antonius certificatus rediit ad P. Fr. Ioannem Baptistam, et ibi in scriptis bene autenticatis 60, successive ex regno sinico exierunt petentes hanc curiam romanam ut Sedem Apostolicam de supradictis rebus informarent. Sed ad insulam [94] Luzon appulsi et exinde ad portum Machao transfretati ut illic ascenderent navim versus Indiam Orientalem, P. Fr. Antonio de S. Maria illic pro gravi impedimento remanente, P. Fr. Ioannes Baptista prosecutus est iter suum et pervenit ad hanc curiam, Sedemque Apostolicam informavit, ab ipsaque fuit bene expeditus ac post annos octo rediit ad insulas Philippinas et exinde cum tribus sociis eius ordinis Dominicani simul cum P. Fr. Antonio de S. Maria prȩfecto apostolico constituto cum duobus sociis in sinicum regnum iterum ingressus est, ut in principio huius relationis dictum est.

31. P. Fr. Ioannes Baptista Morales tradidit literas apostolicas vice-provinciali societatis Manueli Dias, qui per decem et octo annos gesit illud officium... Ego Fr. Bonaventura Ybañes zelo Dei ductus, ut credo,
hanc brevem relationem scripsi ut per eam et alias
fide dignas informatione veritas Sedi Apostolicȩ
patefiat et iuxta eam efficax reme
diumadhibeatadmaiorem
Dei gloriam, animarum
que salutem. Amen.
Finis.