[I.- Pars Historica]
Provincia Japponiae a S. Francisco Xaverio, Indiarum et Japponiae Apostolo, fundata fuit anno 1549 cum gaudio universae Ecclesiae et Societatis nostrae; cujus corona et princeps Provinciarum dici potest, ob immensos labores in ea perpessos, fructus uberrimos perceptos, honores a Sancta Sede Apostolica collatos, gloriosos martyres, qui in ea sanguinem pro Christo fortiter perfuderunt. Quorum primitiae nostrae Societatis, quos Sancta Sedes martyres declaravit, Jappones sunt Sanctus Paulus Michi et socii.
Fundata fuit haec Provincia in persecutionibus. Nam statim in ipsis initiis in ipsum Fundatorem et Apostolum vidimus excitatas persecutiones: ibi enim sanctus Pater lapidatus, virgis caesus, sagittis, non sine sanguine, vulneratus fuit. Postea persecutioni[1011]bus crevit Japponiae Ecclesia, martyrum sanguine irrigata, foecundata, et dilatata. In quatuor persecutionibus generalibus numerus martyrum ad 1600 crevit, tam ex Religiosis quam saecularibus; ex nostra vero Societate ad 92, in diesque magis ac magis augetur numerus, non solum tyronum, sed et antiquissimorum Patrum Professorum, Provincialium et Visitatorum, qui gloriosos triumphos de tyranno reportant, maximamque gloriam pariunt Societati nostrae. Pleni sunt libri, plenae historiae, pleni annales nostrae Societatis de rebus gestis in Japponia, nec timendum, quod istis persecutionibus minuatur Provincia. Quia non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur, nam semen est sanguis Christianorum.
Occasione persecutionis excitatae a Daifu-sama anno 1614 destructa sunt collegia et domus nostrae, omnesque ecclesiae. Unde Provincia dilatata est in alia atque alia regna extra Japponiam, retento nomine Japponiae, utpote partis principalis et illustrioris. Nam anno 1615 incoepta est Missio in regno Cocincinae. Circa idem tempus coepit Missio in regno Camboyae, quae propter bella aliquandiu interrupta, modo instaurata est. Anno 1626 incaepit Missio in Regno [274v] Siamensi. Anno 1627 fundata fuit [1012] nova et gloriosa Missio in Regno Tunkinensi. Anno 1633 coepit Missio in insula Hainam, gentis sinicae. Anno 1633 coepit Missio in Regno, quod vocant Laos. Ex Regno Tunkinensi intentata fuit Missio ad Regnum Coccangue, sed propter bellum inter utrumque regnum non habuit effectum.
Itaque dispersa est tota Provincia extra Japponiam per sex vastissima regna; caput vero totius Provinciae est, semperque fuit Collegium Macaense, situm in civitate Macao, in Regno Sinarum, quae civitas a primis fundamentis per Lusitanos erecta [1013] fuit, ab ipsisque incolitur, estque sub ditione Regis Lusitaniae Joannis 4. Habuit Provincia in regnis Japponiae diversis temporibus collegia sex, residentias majores seù collegia inchoata tria, domos probationis duas, residentias ordinarias sexaginta quatuor, seminaria duo; et in toto Tacacu publicatum erat Concilium Tridentinum. Numerus Christianorum pervenerat ad quingenta millia, quorum multi vivebant sub principibus christianis. Semper tamen Collegium Macaense, ut dictum est, fuit caput et commune seminarium Provinciae, in quo numerantur ultra sexaginta socii, qui docent et addiscunt linguam latinam, philosophiam, et utramque theologiam.
Fructus uberrimos colligit Provincia: in Japponia martyres, in aliis regnis Christianos; quos Cocincina recenset usque ad viginti millia; Regnum Tunkinense centum et quinquaginta millia ab anno 1627, et per singulos annos crescit numerus ad duode[1014]cim millia; inter quos numerantur multi regni proceres, duces, consanguinei Regis, et soror ipsius Regis: verum est nullum esse regnum in toto Oriente sub potestate regis infidelis, in quo plures numerentur Christiani; sed numerus sociorum posillus est ad instruendam tantam multitudinem, sacramentaque administranda: nam unus socius habet [275] quindecim millia, alius viginti millia Christianorum, praeter eos, qui singulis annis Christo generantur. Unde tres socii prae nimio labore vitam finierunt.
In insula Hainam numerabantur anno 1637 sexcenti Christiani; subsecuta gravis persecutio, in pace jam sunt omnia. In Regno Camboya vivunt legibus christianis sub rege infideli aliqui Jappones, fugientes in patria saevitiem persecutionis; annis praeteritis fuerunt ibi quatuor socii, sed omnes in Japponiam navigarunt; missi denuo fuerunt duo. In Regno Siamensi fuit persecutio, et pro Christo mortuus est P. Julius Caesar Margico, Aquilensis, ex Provincia Neapolitana; ibi etiam vivunt quadri[n]genti Jappones ritu christiano. In hoc regno fui a principio anni 1626 [1015] usque ad annum 1629. In Cocincina fui anno 1630. In Tunkinensi Regno anno sequenti, qu[a]erens viam ad Regnum Laorum, in quo sunt modo duo socii.
Itaque Provincia Japponiae in civitate Macaensi tanquam in suo capite quiescit; senes gubernant, juvenes informantur, Lusitani adjuvantur, Sinae baptizantur, et tanquam ex arce prodeunt milites Evangelii. In Japponia patitur ita, ut per cruces, per gladios, per ignes, per aquas sulphureas et glaciales, per aliaque tormenta gloriosos de tyranno ducat triumphos. In aliis regnis copiosam multitudinem Christo parit; nec spes pacis et tranquilitatis in Japponia deperdita est; nam morte tyranni, qui semper est infirmus et sine herede, pax speratur; vel etiam proximior est, adhuc vivente tyranno, qua, Deo favente, vinea illa repullulabit, et Christianorum multitudo erit adeo copiosa, ut possimus annuere sociis omnium Provinciarum, ut nos adjuvent. Hoc enim, praeter alia humana remedia, quae de praesenti adhibita sunt, nobis promittunt Apostolica Sancti Xaverii intercessio et copiosa pro Christo sanguinis effusio, qui non vindictam, sed conversionem totius Japponiae ad caelum clamat.
[II. - Pars Polemica]
[1. Rationes «Sinensium»]
Hic [275v] est status Provinciae, cujus scintillam extinguere conantur Patres Sinenses, qui olim fuerunt subditi Provinciae Japponiae, et pars illius; postea vero separati a R. P. N. Claudio b. m., quando non pertingebant ad numerum vigesimum. Et licet separati fuerint inconsulto Provinciali Japponiae, usque ad annum 1633 Provincia Japponiae, tributaria de mandato R. P. Mutii, [1016] illis solvebat singulis annis mille xerafinos (habet unus xerafinus tres partes unius scuti). Hodie vero non cessant, jam per litteras, [1017] jam per Procuratorem, qui fuit Romae anno 1642, deprecari et expostulare, ut sibi concedatur Collegium Macaënse, ut sua Viceprovincia Sinensis constituatur Provincia; ex qua petitione sequitur, conari ipsos destruere Provinciam Japponiae, nam amputato capite corruat necesse est totum corpus. Et licet illis impositum fuerit silentium, adhuc clamant, et clamabunt, nisi praeceptum obedientiae illis imponatur.
Rationes illorum tres potissimae sunt: la, quia Collegium Macaënse situm est in Regno Sinarum, et ratione sitūs pertinet potius ad Sinas quam ad Jappones; 2asecunda, quia in Japponia non sunt Christiani, nec ecclesiae, nec Nostri possunt administrare sacramenta aut praedicare Evangelium, supposito rigore persecutionis: unde inutilis videtur, saltem pro nunc, Provincia Japponiae; 3atertia, quia reliquae Missiones, in quibus laborant Patres huius Provinciae, pro nihilo habendae sunt in comparatione Regni Sinici: unde necesse est, ut Collegium Macaënse sit caput Sinarum, et fiat una Provincia Sinica, quod erit major Dei gloria.
[2. Responsa « Japonensium »]
Hae tamen rationes nullius sunt momenti: 1aprima: quia, licet Collegium Macaënse situm sit in terris Sinarum, non sequitur, quod non possit esse caput Provinciae Japponiae, ut hactenus fuit, sicut non sequitur, quod domus et collegia, quae Provincia Anglicana habet in Germania Inferiori, ad Provinciam Anglicanam [276] non pertineant. Accedit, quia Collegium Macaënse est factum in civitate Lusitanorum, quae gubernatur per moderatores Lusitanos, et per leges lusitanas, et est subjecta Regi Lusitaniae; et licet Provincia habeat nomen et titulum a Japponia, tanquam a parte magis nobili et gloriosa, a qua etiam Sanctus Franciscus Xaverius habet [1018] nomen Apostoli, tamen Collegium Macaënse semper fuit caput Provinciae, quae plura regna praeter Japponiam comprehendit: quam possemus nominare Provinciam Macaënsem, nominamus tamen Provinciam Japponiae, a nomine magis noto et glorioso.
Ad 2asecundam: Respondetur: 1°, in Japponia multos esse Christianos, et plures ecclesias, licet non publicas, ut erant tempore pacis, quia omnes domus Christianorum sunt ecclesiae, sicut tempore primitivae Ecclesiae. Hujus veritatis laudo testes omnes litteras scriptas a Patribus, qui erant in Japponia, quas vidi datas ad Episcopum Japponensem D. Didacum Valente, et alias ad Patres Visitatores, quae sunt in Archivio Provinciae. Numerus vero Christianorum initio persecutionis pertingebat ad quingenta millia; ab anno 1614, quo persecutio effusa est in totam Japponiam, usque ad annum trigesimum, viginti quinque millia Agni vestigia sunt secuti, conjurati emori potius quam deficere. Pauci sunt ministri in Japponia, quia anno 1643 solum numerabantur quatuordecim e nostra Societate et nullus ex aliis Religiosis; hic tamen numerus suffitiens fuit intra Sinas, ut fieret una Viceprovincia separata a Japponia.
Respondetur secundo: non est deperdita spes recuperandi collegia et domus nostras in Japponia, immo magna spes, tum quia [1019] Imperator Toxogun regnans anno 1643 Nostros, qui eodem anno fuerant capti, vocavit in Curiam, et post examen Legis Christi Domini et praedicationis, liberos remisit Nangasachum, ubi non in carcere, sed in una domo expensis regiis aluntur, cum milite tamen [276v] ad custodiam, non sine magna admiratione et Japponum et exterorum, tum quia Jappones commercium Lusitanorum jamjam restituunt, tum quia Imperatorem dixisse fertur: si Lusitani habent peculiarem Regem, distinctum ab Hispano, quare non mittunt ad me Legatum. Existimo fuisse providentiam Dei, quod opportuno tempore fuissem Ulyssipone anno 1643, ut Regem inducerem ad mittendum Legatum in Japponiam: qui modo redux expectatur. Quae omnia magnam nobis ingerunt spem desideratae pacis in Japponia. Non est ergo inutilis Provincia Japponiae, tum quia persecutio est causa martyrum, quos Japponia numerat ad mille sexcentos, tum quia proprior est nostra salus et desiderata pax.
Respondetur 3°: dato et non concesso, quod nunquam restituerentur collegia et domus, quas Societas habet in Japponia, adhuc remanet Provincia integra cum suo capite, nempe cum Collegio Macaënsi, et cum aliis collegiis in Regnis Tunkim, Cocincina, Camboja, Siam, et aliis Missionibus supra relatis.
Ad 3amtertiam: Respondetur: solum Regnum Tunkim habere centum et quinquaginta millia Christianorum, Cocincina viginti millia, exceptis aliis Missionibus; et per singulos annos in Tunkinensi Regno Christo regenerantur per baptismum plusquam duodecim millia. Cum vero tota Viceprovincia Sinica numerat tantum quinquaginta millia Christianorum ad summum, non bene comparatur [1020] cum praedictis regnis, in quibus dilatata est Provincia Japponiae. Si vero comparatio fiat ratione sitūs et provinciarum Regni Sinici cum aliis regnis, non facit ad rem; neque erit major Dei gloria et nostrae Societatis bonum, destruere Provinicam Japponiae et excitare Sinicam, quam conservare Japponicam et relinquere Sinicam eo statu, in quo est: tum quia res inter Sinas sunt turbulentae morte [277] regis, bellorum et seditionum, tum quia destruclio Provinciae Japponiae erit magnum dedecus Societatatis. Si enim inimici nostri vertunt nobis in oprobrium, quod e ditione Veneta expulsi fuerimus, cum Societas obedierit praecepto Pontificis: quid erit, si Provincia Japponiae destruatur ? Cedet in magnum dedecus (ut ita dicam) Sancti Xaverii, qui non a Regno Sinarum, sed à Japponia habet nomen Apostoli; cedet rursus in dedecus sanctorum Martyrum Japponiae, qui, numero 92, tormentis gloriosissimi, et primi à nostra Societate, quos Sancta Sedes Apostolica martyres declaravit, s. Paulus Michi et socii, Jappones sunt.
Si destruatur Provincia Japponiae, tollitur maxima pars gloriae Societatis, tollitur scopus tantorum juvenum, qui ingrediuntur Societalem hac unica spe, ut aliquando mittantur in Japponiam ; auffertur spiritus Missionis, qui nostros scolasticos conservat in devotione et spiritu; cadet corona capitis nostri, quae est Provincia Japponiae, decus, ornamentum, corona et gloria Societatis: Quos libros scribent contra Societatem inimici nostri ? Quas fingent fabulas? Quas causas assignabunt, quia talem destruximus Provinciam?
[3. Conatus P. Alvari Semedo]
P. Emmanuel Dias, Visitator Provinciae Japponiae et Viceprovinciae Sinicae, hoc maxime habebat in votis, ut Collegium Macäense tribueretur Patribus Sinensibus, ut fieret una Provincia Sinica; fuit enim intra Sinas ter, annis 18, non amabat Provinciam Japponiae, ut constat ex iis, quae contra ipsam fecit. Post[1021]quam fuit declaratus Visitator, la ipsius actio fuit, vocare unum Patrem ex Viceprovincia Sinensi et mittere illum ad Urbem, ut totis viribus procuraret res sinenses. Laudanda res, nisi foret in destructionem Provinciae Japponiae. Cecidit sors P. Alvaro Semedo, qui cum P. Visitatore nullum non movit lapidem, ut induceret Patres Provinciae Japponiae ad scribendum R. P. N. [Generali], ut traderet Collegium Macäense Viceprovinciae Sinicae, cujus rei 1am notitiam habui [277], postquam P. Semedo solvit Macao, tempore quo Provincia Japponiae nec Viceprovincialem habebat, sed solum gubernabatur per P. Visitatorem Emmanuelem Dias.
Existimavi ergo mei muneris esse (si quidem illius primarii Collegii adhuc Rector eram) scribere ad R. P. N. Mutium b. m. et certum facere de statu Provinciae, de intentione Patrum Sinensium et sui Procuratoris. Responsum habui post quatuor annos, cum jam essem Goae, electus Provinciae ad Urbem Procurator. Responsum vero Patris Nostri tale erat: nunquam se facturum aliquid, licet minimi momenti, quod in nocumentum Provinciae Japponiae cedere posset, quia eam diligebat ut potè adeo benemeritam, non solum de tota Societate, sed de universali Ecclesia, propter gloriosos labores perpessos, fructus uberrimos collectos, et gloriosos martyres, quos et Societati et Ecclesiae peperit: ita ille. Verum, quia clarè constare potest intentio Patrum Sinensium, adjungam, quae suo postulato proponit et petit ultima Congregatio Japponica. Verba sunt haec:
«Quia planum nobis exploratumque est, P. Alvarum Semedo a P. Visitatore Emmanuele Dias et Sinensi Viceprovinciali eo potissimum nomine ad Urbem destinatum, ut Macäense Collegium, quod Japponiae Provinciae ac tot sanctorum Christi martyrum e nostra Societate seminarium merito dixeris, faeta semper, nunquam effaeta, fecunditate gloriorissima, Viceprovinciae Sinensi adjungeretur in posterum, nonnullosque e Patribus Japponiae Provinciae in hanc voluntatem sententiamque blandene an verius cal[l]ide adductos provocatosque cognovimus, visum omnibus est, [1022] quoniam de summa re agitur, de bonis omnibus fortunisque Japponiae Provinciae, summis infimisque precibus contendendum a Vostra Paternitate, pro ea qua Japponiam benevolentia prosequitur amantissima, ut rem omnem causasque, quas affert P. Semedo, inanes futilesque discutiat, et pro imperio coerceat inconsulta plane consilia [278] conatusque improvide pervicaces Patrum Sinensium, et praecipue P. N. Visitatoris Emmanuelis Dias (cujus prim[a]e sunt partes in hac orchestra) et sane non uno nomine hac de re gravissimas loculentissimasque quaerimonias afferre possemus; tum quia responsis acquiescere noluerunt Patres Sinenses, quae P. Trigautio hac olim super re a Vestra Paternitate sapientissimè reddita sunt, ut ex Actis lae Congregationis Japponiae liquido constat; tum quia clam penitus et per cuniculos rem tanti ponderis atque momenti nobis omnibus insciis atque imprudentibus exagitarunt; tum demum, quia P. Visitator Emmanuel Dias Provinciae Japponiae Procuratoris partes ac personam Patri Semedo demandavit. Parum hoc esset, nisi et ingentem e nostra pecunia summam (summa qua se in omnia immiscet potentiae vi) impertivit, nullo prorsus consilio adhibito evocatoque Patrum Japponiae Provinciae.
Quapropter a Vestra Paternitate etiam atque etiam pro nostra summa in Societatis bonum et animarum auxilium operosissima contentione, proque eximia in nos Paternitatis Vestrae perpetua ac maxima benevolentia, petimus atque obsecramus, ne Collegium hoc a Japponia destrahere velit, atque amovere; quid enim hoc esset, nisi per summam injuriam a suomet corpore caput abscindere, cor ipsum a praecordiis extrahere? His igitur, aliisque de causis expostulamus a Vestra Paternitate: 1°, ut ignorata causa Procuratorem Sinensem audiat edicatque; 2°, ut indictum sibi suaeque Viceprovinciae in posterum hac super re silentium intelligat, sanctissimoque atque ineluctabili P. V. decreto.» ita Congregatio
Jam vero, quid diceret, scriberet, peteretque Congregatio, si sciret, quae et quanta contra ipsam Provinciam machinatus est P. Semedo. Cum enim detentus fuisset in itinere, datus est locus, ut meae litterae citius pervenirent ad Urbem: quam cum ingrederetur, agnito rerum statu, aliter rem disposuit ac tractavit, nihil [1023] jam de Collegio Macaënsi, sed de bonis et fortunis totius Provinciae, transferendo ea in Sinicam. [278v]
Impetravit 1° a R. P. Nostro: ut per patentes illum denuo crearet institueretque Procuratorem Japponiae, vel quia morte P. Emmanuelis Dias cessaverat tale munus, vel quia noverat, me electum fore ad Urbem a Congregatione Procuratorem.
Impetravit 2°: ut omnes expensae factae et faciendae in suis navigationibus et itineribus usque ad regressum in suam Viceprovinciam omnes omnino solverentur a Provincia Japponiae, jurene vel injuria, nihil dicam; certe non aliter fit cum Haebreis.
Impetravit tertio: ut Provincia Japponiae solveret denuo singulis quibusque annis mille xerafinos annuos, a quo onere liberata fuerat, et certe non erat Viceprovincia filia, quae dotari debebat, quando separata fuit; nec simile auditum fuit in tota Societate, ut, quando Viceprovincia a Provincia separatur, debeat ali et sustentari a Provincia, a qua separatur.
Haec et alia, de quibus fui admonitus a P. Emmanuele d’Azevedo. Visitatore moderno Provinciae Japponiae, demorante Goae, retuli ad R. P. N. bonae memoriae, qui de tanta re dimiratus, vocavit P. Substitutum, P. Vascum Martins; qui, interrogatus, quid in hac re praescriptum esset? respondit: nihil omnino; et tanquam de re maxime nova etiam dimiratur, quia nihil erat in registro: unde manifestum fuit, illas litteras seu concessiones factas subreptitias fuisse; quapropter jussit R. P. N., ut revocarentur, ut videre est in registro anno 1644. P. Semedo accepit Romae 400. scuta Provinciae Japponiae, quae non sunt soluta nisi post quatuor annos, cum magno damno Provinciae, quae Ulyssi[1024]pone solvit cambium ex octo millibus aureorum. Nihil hoc est respectu eorum, quae fecit Ulyssipone P. Semedo.
Fundaverat Sebastianus, Rex Lusitaniae, collegium Provinciae Japponiae unum, cujus redditus mille aurei solvebantur Goae a ministris regiis. Quid ergo [279] fecit P. Semedo, ut istos mille aureos auferret a Japponia, et transferret in suam Viceprovinciam Sinicam. Dixit Regi Joanni 4., quoniam de Japponia actum erat, converteret illos mille aureos ad Patres Sinenses: annuit Rex, et ampliavit gratiam ad tres mille xerafinos.
Impetravit 2° a Rege praedium Morol, quod est in India prope Collegium Tanaënse in Provincia Goana. Res ita se habet: Cum P. Semedo esset Goae anno 1638, fecit ut Procurator Japponiae ressidens Goae emeret pro Provincia Japponiae praedium Morol pretio 20 mille xerafinorum, quos accepit mutuos ab amicis. Prorex, certus de tali emptione, sequestravit praedium, dicens Procuratorem emisse absque facultate regia; quapropter deperditum erat praedium, quia erat emphiteuticum Regi. In hoc statu reliquit P. Semedo hoc negotium, quando solvit Goa, sine spe recuperandi praedium, et cum pecunia deperdita. Ecce tibi in adventu meo iterum tractata est lis contra ministros regios; superatis multis difficultatibus, tandem senatores regii sententiam pronuntiarunt 325 in favorem Japponiae, judicatumque, bonam et validam fuisse emptionem praedii ex facultate concessa Japponiae Provinciae a Sebastiano Rege, ut ex bonis regalibus seu emphiteuticis Regi emeret ad redditos annuos mille quingentos aureos, quae concessio habuerat jam ex parte effectum in aliis praediis emptis, et hac ultima emptione complebatur facultas seu concessio regia. Hac sententia in favorem Provinciae obtenta, feci, ut Procurator acciperet possessionem, quod factum anno 1640 fuit.
Jamvero, P. Semedo, ut cognovit praedium esse in secura possessione, impetravit a Rege praedium Morol, quod Provincia coemerat, eodem titulo de destructione [279v] Japponiae. Rex vero jam est certus de fraude P. Semedo, et per quos cuniculos facultatem extorserit. Faxit Deus, ne auferat, quae Sinensi Viceprovinciae donavit.
Tentavit insuper P. Semedo auferre a Japponia villam Carcavellos, quae distat ab Ulyssipone per tres leucas, estque funda[1025]tio unius collegii Japponiae; ad hunc effectum petiit P. Semedo consilia a jurisperitis secularibus, et a nostris Patribus Academiae Eborensis et aliis. Laudo testem P. Sebastianum d’Abreu, revisorem pro Lusitania, qui est in Collegio Romano. Multi scandalizati sunt; quas insuper diligentias hac in re fecerit, mihi sunt ignotae.
Itaque P. Semedo, si non potuit auferre a Provincia Collegium Macaënse, quia pendebat a R. P. N., abstulit quidem bona, fundationem scilicet regiam, et praedium Morol, quae fructant per singulos annos duo millia aureorum. Et licet aliqui dicant, hoc non esse auferre bona a Societate, quia in eādem remanent, licet in alia Provincia, certum est esse in evidentem destructionem Japponiae. Si enim R. P. N. converteret bona stabilia Collegii Romani in Missionem Sinicam, licet remanerent in eadem Societate, cederet tamen in destructionem collegii.
Haec de fortunis, jam de fama.
Publicavit 2° P. Semedo Provinciam Japponiae esse divitem. Videamus, quas habeat possessiones et redditus.
1. Madriti habet ex Camera Apostolica, quae per multos annos non solvuntur, neque modo, quatuor millia scutorum………………………………………………………4000
2. Ulyssipone ex praedio Ca[r]cavellos (quod est sub lite cum Marchione de Cascaës) et ex domibus locandis, et ex alia nova hereditate, quae etiam sub lite est, ad sumum duo millia………………………………...……………………………………………….2000
3. Goae ex fundatione Regis Sebastiani, quae modo non solvitur, mille……..……..1000
4. Bombaim ex fundatione unius collegii DD. Hieronymi de Meneses mille…….…1000
5. Ex praedio Morol, quod etiam abstulit a Provincia et convertit in Sinam P. Semedo, mille………………………………………………………………………………….1000
6. Ex aliis praedis emptis cum eadem facultate Sebastiani Regis ……………………500
7. Macai ex dominibus locandis ad sum[m]um mille………………………………..1000
8. Neapoli ex P. Antonio Sicala, quae non solvuntur, septigenta….700
[1027] 9. Romae nonaginta ….. 90
[Summa] [280v]
Romae……90 —
Ulyssipone.... 2000—
Bombaim……...1000 —
Macai….1000 —
Alia praedia in India……..500—
Deficiunt, quae sunt notata * * Madriti…… 4000 —
* Goae……… 1000 —
* Morol…….. 1000 — * Neapoli…… 700 —
Tota summa quatuor millia quingenta nonaginta scuta…………………………………………………….. 4500 - 90
[= 4590 - ]
Jam vero, si omnia solverentur, et ex Europa secure pervenirent ad Provinciam, haberet tota Provincia cum fundatione trium collegiorum et eleemosyna Pontificis et ex aliis bonis undecim millia ducenta et nonaginta scuta[.]
Constat ergo evidenter, quasi divitias habeat Provincia Japponiae. Unde necess[ari]um fuit, ut Provincia haberet comertium, ut posset sustentare socios, qui per varia regna sunt dispersi: quam facultatem concessere Pontifices, Patres Generales et Reges. Cum vero comertium inter Lusitanos et Jappones deperditum sit causa Fidei, et comertium inter Lusitanus Macaënses et Hispanos Manilenses sit etiam deperditum propter divisionem Coronarum inter Regem Lusitanum Joannem 4. et Philuppum, Regem Catholicum, Provincia gravata est aere alieno ad quadraginta millia aureorum, cum jam consumeret omne argentum, quod habebat in Ecclesia Macaënsi; nec habet, unde reddat et satisfaciat [281] creditoribus.
Si atendamus expensas Provinciae, certum est excedere reditus: 1°, quia Collegium Macaënse non habet fundatorem, sustentatur ex redditibus Provinciae et eleemosynis Lusitanorum, quae [1028] omnia deficiunt. Quando fui Rector Collegii, expendebat per singulos annos septem millia aureorum; 2°, Missio Tunkinensis expendit duo millia ad minimum; 3°, aliae Missiones: Cocincina, Camboja, Hainam, Laos duo alia millia; hae sunt expensae ordinariae.
Expensae ordinariae
Macaum…………7000
Tunkim………….2000
Aliae Missiones…2000
Undecim millia….11000
Non loquor de expensis extraordinariis, quae fiunt semel, vel non singulis quibusque annis. P. Joannes Baptista Bonellus, qui tentavit Missionem Laorum, et mortuus est in itinere, fecit expensas tria millia aureorum. Postea vero P. Joannes Maria Leria, qui intravit in Regnum Laorum, fecit expensas mille aureorum anno 1642. Rursus P. Antonius Rubinus, Visitator, cum sociis in ingressu Japponiae fecit expensas quatuor millia aureorum anno 1642. Anno sequenti 1643 in simili missione ad Jappones P. Pro[1029]vincialis Petrus Marques alia quatuor millia. P. Gaspar Luís, Viceprovincialis, in visitatione Regni Tunkinensis fecit expensas quingentos aureos.
In missionibnus, quae fiunt ab Europa in Indiam, majores sunt expensae: unius e Nostris a Roma ad Ulyssiponem usque centum aureos sive scuta. Ab Ulyssipone ad Goam non sufficiunt ducenti aurei. A Goa usque Macaum [281v] centum aurei. Majores sunt expensae iis, quas refero, quia Ulyssipone fiunt magnae expensae. Et propter has expensas Japponia gravata est aere alieno Ulyssipone octo millia aureorum, ex quibus solvit cambium.
Quando Madriti solvebantur 4 millia ex Camera Apostolica pro Japponia, Procurator Indiarum, qui residet Ulyssipone, faciebat expensas aliarum Provinciarum cum ista pecunia Japponiae, quae per multos annos non solvebatur. Et licet impositum fuerit praeceptum a Patribus Generalibus, ne pecunia Japponiae accommodaretur aliis Provinciis, non fuit observatum. Modo vero, quia non sunt pecuniae, dedit Procurator, qui residet Ulyssipone, hypothecae praedia et bona Japponiae pro pecuniis aliarum Provinciarum. Propter istas et alias rationes alibi proponendas petiit Provincia, ut concederetur illi peculiaris Procurator Ulyssipone: quod obtinuit a R. P. Mutio b. m., sed nondum datum fuit executioni.
[1030]Hae sunt divitiae Provinciae Japponiae; hanc Provinciam vocat divitem P. Semedo, insuper et P. Franciscus Barretus, Procurator Malabaricae, cum redditus non ascendant ad duodecim millia aureorum. Non possum tamen negare, Provinciam Japponiae esse divitem, et multas alias excedere, non auro et argento, sed martyrum sanguine: hae, inquam, sunt verae divitiae et veri thesauri, ubi nec erugo, nec tinea etc.
Quia vero P. Semedo nescit fortasse, quos habeat redditus sua Viceprovincia Sinica, dicam breviter. Habet Macai ex domibus locandis quinque millia aureos annuos. Habet in manu sui Procuratoris Macai octo millia aureorum, quibus negotiatur. Habet intra Sinas quingentos [282] aureos ex domibus locandis. Habet Goa unam navigationem faciendam semel, tempore designato, ad Moçambicum. Habet Ulyssipone quingentos aureos annuos, et modo a Rege Joanne 4. unam fundationem pro uno collegio intra Sinas. Ab eodem Rege Goae pro singulis sociis, qui fuerint intra Sinas, centum xerafinos annuos [habet unus xerafinus duas partes unius aurei], quae est sustentatio amplissima. Habet eleemosynam Serenissimi Ducis Bavariae, quae jam ascendit ad magnam summam, et est in promptu ut solvatur, sicur mihi retulit P. Provincialis Germaniae. Habent a Christianis multas eleemosynas, solus P. Semedo habebat in manu propria, quando fuit missus in Europam Procurator, septingentos taeis [habet unus taël unum aureum cum dimidio]. Rex Sinensis demortuus dedit Patribus, qui erant Pekim, tria millia aureorum.
Redditus Provinciae Sinicae,
Macai ………………….... 5000 —
Macai, ex negotiatione ….. 800 —
Intra Sinis………………… 500 —
Ulyssipone………………… 500—
cum socii intra Sinas
sint tantum triginta
Goae, si fuerint 30 socii
haben[t] tria millia
xerafinorum, quae est
[1031]
amplissima
sustentatio. Xerafins….3000—
Fundatio a Rege Joanne III..1000—
Eleemosynae Serenissimi
Bavariae…….
Redditus certi: sex millia aureorum, et octigenta……………………………6800—
Et tria millia xerafinorum……………………………………………………3000—
Omnia…. 8500 –
Itaque Viceprovincia Sinica ditior est, proportione habita, Provincia Japponia[e], ut constat ex dictis. Nihilominus P. Semedo Japponiam vult destruere, auferendo illi, quae sunt propria. Dicam, quod accidit cuidam Rectori Collegii Macaënsis. Fundaverat Dominicus Pereyra Lusitanus unam residentiam, post mortem uxoris deventuram Patribus Sinensibus. Uxor Domina Isabela de Macedo volebat donare Collegio Macaënsi partem suam, quam non acceptavi, immo, induxi, ut faceret aliam ressidentiam Patribus Sinensibus. Laudo testem D. Angelum de Serra, parochum ecclesiae Sancti Antonii in ipsa civitate Macaënsi. Hoc tantum protuli exemplum, ut ostenderem, qua caritate Patres Japponiae prosecuti sumus Patres Sinenses, relinquendo, immo, donando propria; e contra vero P. Semedo auferendo propria Japponiae, ut illam destruat.
[III. - Pars Conclusiva: Remedia]
Hoc ultimo loco ponam vel assignabo aliqua media, quibus nobilissima et gloriosissima Provincia Japponiae potest sublevari. 1umPrimum remedium, ut Provinciae aliae Indiarum solvant, quas pecunias acceperunt mutuas a Japponia; nam cum aliae Provinciae non habeant redditus in Lusitania, Procurator Indiarum, qui residet Ulyssipone, expendit pecunias Japponiae in missionibus et negotiis aliarum Provinciarum, quae non solvuntur nisi post aliquos annos, cum damno emergente et lucro cessante Japponiae. Unum tantum apponam exemplum.
Anno 1642 accepit P. Procurator Generalis ex pecuniis Japponiae omnia, quae debebant Provinciae Indiarum pro expensis ordinariis Procuratori Generali: pro Provincia Goana scuta 237; pro Viceprovincia Sinica 41. Insuper data sunt P. Semedo scuta [1032] 400. Quae omnia non sunt soluta nisi hoc anno 646, et non omnia, quia P. Franciscus Barretus neque schedulam voluit dare, ut Ulyssipone solverentur, quae [283] pro sua Provincia data fuerunt. Loquutus sum multoties cum P. Procuratore Generali, et nihil obtinere potui, nisi a P. Procuratore Goano schedulam, ut Ulyssipone solvantur dicta scuta. Cum per hos annos accipiat Procurator Japponiae Ulyssipone pecunias cum cambio, et magis ac magis gravetur aere alieno Provincia Japponiae!
2umSecundum remedium, ut renovetur praeceptum obedientiae, impositum a R. P. Claudio, et bis confirmatum a R. P. Mutio, ne Procuratores Japponiae dent mutuas pecunias aliis Provinciis; sed quia non punit, ideo non servatur praeceptum.
3umTertium remedium efficacissimum erit, ut Ulyssipone sit Procurator Japponiae, distinctus a Procuratore Goano, et Malabarico; quod jam concessum fuit a R. P. Mutio, sed non datum executioni, quia dubitabatur de persona; rationes in alia carta ponuntur.
4umQuartum remedium, quaerantur fundationes residentiarum pro missionibus, scutorum tria millia pro unaquaque residentia, quibus sublevabitur Provincia; unam, quam prae manibus habebam a Fratre Ignatio Marino, abstulit P. Barettus, removendo dictum Ignatium Marinum a Japponia, et deducendo illum, vel transferendo vocationem ad Malabaricam Provinciam.
5umQuintum remedium, ut omni diligentia solicitetur eleemosyna Pontificia scutorum quatuor millia, quae solvebantur Madriti ex Camera Apostolica, quae fortasse obtineri poterit, si liber Elogiorum Martyrum Japponiae, qui modo sub praelo est, offeratur Pontifici.
6umSextum remedium, ne Provincia solvat expensas communes Procuratori Generali, et in hac re sit exempta, eo modo, quo Malabarica Provincia fuit exempta a R. P. Mutio, donec veniret ad meliorem fortunam, quam Malabarica habet in promptu ex concessione vil[1033]larum in Ceilano, facta a Rege Joanne IIII; una /283v/ ex illis villis habet novem leucas [vocatur Armugam], et praecipue ex villa Assolona, quae erat a Provincia Goana, ex quibus redditibus (sexdecim millia xerafinorum) Provincia Malabarica erat opulentissima. Jam vero Japponia semper laborat paupertate, quia in Regno Siamensi, Camboja, Cocinchina, Tunkim, Laos, nec panem manducamus, nisi orizam, neque vinum, nisi ex oriza. Quis enim credet, quod tota Provincia Japponiae non habet redditus [quando solvuntur] qui ascendant ad duodecim millia aureorum. Et tamen Patres Japponiae non clamant sicut Patres Malabarici et Sinenses, quia in paupertate vivimus et in illa educamur.
7umSeptimum remedium, ut R. P. Noster eleemosynam, quam pro arbitrio habet Neapoli distribuendam Provinciis Orientalibus, illam applicet Japponiae, donec sit in meliori fortuna.
In Provinciis septentrionalibus, ut audivi, recipiuntur in Societatem illi, qui suis expensis tempore isto bellorum se possunt alere. Certe P. Albertus Miciski, Polonus, qui anno 1643 interfectus fuit in Japponia in odium Fidei, fundaverat in Polonia unum collegium, et in Japponia fecit magnas expensas. Poterant ii, qui habent bona temporalia et transeunt ad Japponiam, applicare aliquam partem Provinciae, in qua debent vivere. Caeterum, non appono hoc tanquam remedium. Dico tantum ea, quae in aliis Provinciis modo fiunt.
Si enim Provincia Japponiae his et aliis similibus remediis non adjuvetur, et fulciatur, corruet paenitus nobilissima Provincia, et cum illa maxima gloria nostrae Societatis. Roma, 24. Maji anni 1646
†
Informatio pro Provincia
Japponiae
1646