Compendiosa narratio. De statu missionis chinensis ab anno 1581 usque ad annum 1669

[353]

Eminentissimi Domini. Ex China venio, ultima Asiae parte, missus Procurator a Patribus Societatis IESU, ut impraesentiarum provolutus omnium nomine ad pedes Eminentiarum Vestrarum, certiores Easdem reddam de summa veneratione et affectu, quo tota illa Communitas Sacram hanc Congregationem prosequitur; simulq;simulque paucis his lineis statum amplissimae illius Missionis in Compendio describam, quo tanquam Patres ac Propagatores sanctae nostrae Fidei, eandem porro paterna cura amoreq;amoreque protegere dignentur.

Est haec Missio dives laborum, ob spatiosum quindecim Provinciarum seu Regnorum campum; nec minus fertilis, ut in iisdem Christianae Religionis saluberrimus fructus usq;usque ad maturationem succrescat: inops tamen temporalibus bonis, et fine fundatione alicuius Collegii, ut plurimum ex Eleemosynis victitans, ab Europaeis Chinensi Regno vicimoribus cor[354]rogatis. Neq;Neque enim fas nobis est victum a Chinensibus mendicare, ut quam longissime suspicionem declinemus, quasi illorum Bonziis similes essemus, aut nostra doctrina aeque, ac illorum sit mendax: Hi enim pauperes, et otiosi in patria, Provincias mendicando pererrant perditi Hypocritae; sicq;sicque novis Religionis figmentis populo illudunt, ut ventrem repleant. Quorum DEUS venter est.

Hac ergo intentione ab omni mundano emolumento longissime remota, iam inde ab anno 1581. quo a Patribus Societatis, Michaele Rogerio, Francisco Patio, et Matthaeo Riccio Italis Missio Chinensis fundata est, laboratum semper fuit, et etiamnum laboratur a Posteris in hoc agro Christi, ad colligendam fidelium messem: Et primis quidem annis lento, sed maturo passu, eo quod China tam civilibus vitiis, quam superstitionibus plena esset, nostriq;nostrique Patres ea in regione peregrini; (unde viginti minimum annorum spatio indigebant, tum ad linguam perfecte addiscendam, tum libris evolvendis, quo Civiles ritus a superstitiosis, usumque ab abusu discernerent.) At vero, postquam in plano semel pedem fixerunt, ingens semper augmentum sumpsit Chinensium Conversio; ita, ut ab anno 1681. usq;usque ad annum 1650. Patres Societatis centum et quinquaginta Christianorum millia sub Christi [355]Vexillo numeraverint, et ab anno 1650. ad annum 1667. centum rursus et quatuor millia, nongentos, octoginta: quibus si accenseas mille et nōnon gentos a nostris in Insula HAI-NAN ab anno 1656. ad annum 1664. baptizatos; et deniq;denique tria denuo millia et quingentos baptizatos a R.R.Reverendis P.P.Patribus Franciscanis ab anno 1633. primo sui ingressus in Chinas, usq;usque ad annum 1668. contractus in unum numerus baptizatorum in China, ad trecenta et octo millia, septingentos et octoginta ascendet. Neq;Neque huic numero includo tinctos sacro fonte a P.P.Patribus Dominicanis ab anno 1631. ingressus sui primo, ad usq;usque annum 1650. eo quod numerum ignorem. Non praeteribo tamen numerum Residentiarum, Templorumq;Templorumque seu Ecclesiarum a Missionariis et Christianis in hoc vastissimo Chinarum Imperio DEO dedicatarum: Habent P.P.Patres Dominicani Ecclesias 21. Residentias 2. P.P.Patres Franciscani Ecclesias tres, Residentiam unam. P.P.Patres Societatis Ecclesias 159. Residentias 38. Non recenseo hic Oratoria privata, quae sunt sine numero, sed solum Ecclesias omnibus communes.

Porro Status nostrae Missionis sub annis Missionis sub annis Imperii Chinensis utcunq;utcunque diversus fuit ab eo, qui nunc est sub moderno Tartarorum Imperio, qui hodieq;hodieque omnibus Chinae Provinciis dominantur, nec ideo minus Tartariam suam gu[356]bernant: Quippe Chinensibus clavum adhuc moderantibus, non solum missionariis occulte intrandum fuit, sed ut plurimum etiam non nisi clam licebat iis per Sacramenta, functionesq;functionesque Apostolicas hunc Christi agrum excolere, ut cum pace et quiete salutiferum fructum animarum conversionis colligere possent. Et licet Anno 1638. occulta haec quies turbari coeperit per repentinam persecutionem in quintum usq;usque annum protractam (quae tamen sancte pieque declinari poterat nisi indiscretus obstitisset Zelus, et modica quorundam Missionariorum experientia, recens in Chinam per Philippinas intrantium) non tamen ultra processit Furor, sed solo indiscretorum exilio contentus, Chinensium Conversioni pristinum reliquit progressum.

Translato dein sub annum 1643. ad orientalem Tartarum, XÚN CHÌ dictum, Chinensium imperio, Fidei etiam Propagatio ex occulto in apricum vindicata est. Cum enim P.Pater Ioannes Adamus Schall ex Societate IESU, huic Imperatori apprime esset charus, et ab eo non solum ad Praefecturam Tribunalis Mathematicae in ipsa Pequini Aula evectus, sed multis etiam primariis Regni Titulis condecoratus, facta insuper potestate, Conclave Regium pro arbitrio intrandi, tum ad salutandum Imperatorem, tum ad monendum, fuggeren[357]dumq;fuggeren[357]dumque quidquid ad Iustitiae, et rectae Gubernationis augmentum conducere iudicaret; Nos quoq;quoque Missionarii reliqui, per varias sparsi Provincias, a Civitatum Gubernatoribus consimili sumus benevolentia excepti, consimili aestimatione honoreq;honoreque ornati: Christiani amanter habiti: Ecclesiae Domusq;Domusque nostrae a litteratis, etiam Paganis frequentatae; editi a nobis Chinensi lingua libri cum desiderio expetiti; (Soli enim Societatis Patres de Religione Christiana 131. libros edidere; Physicos vero Moralesq;Moralesque 55. ac demum Mathematicos centum et supra typis vulgarunt; P.P.Patres Dominicani tria de Christiana Religione volumina. Pater etiam ex Franciscana Familia librum edidit unum tribus tomis distinctum) aperta templa, et ab omnibus honorifice culta: Celebrati magna cum pompa Festi per annum Dies solenniores, exstructae novae, ac sumptuosae Ecclesiarum fabricae; verbo, Fides Christiana felicissimis progressibus ad Bonziorum Orciq;Orcique invidiam propagata.

Cum ecce post XÚN-CHÌ Benevolentissimi Imperatoris mortem, quae anno 1664. Septembri mense secuta est, mutata repente scena prodiit in campum dirus Satanae Minister Yàm-quàm-sien appellatus: Is, quum Diabolicis Chinensium sectis ceu author Fautorq;Fautorque praesideret, scriptam adversus Apostolicos vi[358]ros Tabellam (Memoriale vocant) simulque plenum in divinam Legem blasphemiis librum ad quatuor Imperii Gubernatorum Tribunal detulit. Tartari hi erant omnes, a Defuncto XÚN-CHÌ protectores nominati Infantis CAM-HÍ, Filii secundo geniti, ac Imperii Haeredis.

Summa memorialis fuit: quod moliremur rebellionem, quod legem praedicaremus falsam, cuius Caput sit Crucifixus, mortuus in medio duorum Latronum; quod erraremus, in regulis Mathematicae Europeae, per quam antiquissimam Chinensium Mathematicam obscurare, Domumq;Domumque Regiam destruere conaremur. Susceptum est Memoriale a quatuor Gubernatoribus simulato vultu, et accusatori in speciem subirascente, licet dum et reipsa, iniquissimas eius accusationes, et molitiones diabolicas omni favore promoverent, quippe iam prius tum ipsi, tum reliqua etiam Tribunalia amplissimis donis, et magna argenti summa corrupti, quam a sectariis per omnes Provincias industria accusatoris collegerat, non alio fine, quam ad Legem Christianam cum omnibus asseclis funditus abolendam. Ventilatur causa per Tribunalia complura, et in his Veritas et Innocentia magnopere proculcatur: Comprehenduntur interim quatuor Societatis Patres, qui in duabus Aulae Ecclesiis diversabantur, singuliq;singulique catenis novem hoc [359]est ad collum, brachia, pedesq;pedesque ternis ligantur. Ita vincti arctissima custodia duorum mensium spatio tenentur, et ex carceribus ad Tribunalia, ab his item ad carceres in singulos prope dies raptantur. Durarunt Examina ultra semestre, reposita a Patribus conformia semper et intrepida responsa; et quamvis adversarii manifestae calumniae fuerint convicti, nihilominnihilominus, partim tacita Iudicum dissimulatione, partim declinatis ad alia sermonibus semper triumphavit Iniquitas. Fulminatur itaq;itaque acerbissimae mortis Decretum adversus Patrem Ioannem Adamum, ceu reliquorum Antesignanum, et Fautorem Primarium Christianae Legis, quae a quatuor Imperii Gubernatoribus, lata pro Tribunali sententia, pro Falsa est condemnata: quam tamen Sententiam, Doctiores e Chinensibus, et in nostrorum librorum periti negarunt in Aula Chinensi ferri potuisse ab aliis, quam a bestialibus Tartaris; lata etiam adversus alios omnes virgarum exiliiq;exiliique sententia, et Locus exilii Tartaria assignata. Mittitur confestim Edictum Regium, ad omnium Provinciarum Rectores, ut Patres Europaei omnes, per Imperii urbes Terrasq;Terrasque diligentissime conquisiti, ad Aulam secure ducantur; comburantur Doctrinae Christianae libri aliiq;aliique similes, iubentur tradere Christiani, quas colunt, Imagines; ipsi tamen com[360]prehensi non sunt, nec sublatae etiam Imagines publice in Ecclesiis expositae, sed Templa clausa, et aliis custodienda tradita.

Mandatum est Executioni Decretum per omnes Provincias, sed rigore plurimum inaequali, pro maiore scilicet, aut minore Praefectorum in nos, nostramq;nostramque Legem affectu, qui maxime in executione eluxit. Pars maior Patrum, per Provincias sparsorum comprehensi, et per aliquot menses in carceres coniecti, indeq;indeque ad Aulam stipante militum manu deducti: alii collo catenis inserto, alii liberi; multis libri omnes tum Europaei, tum Chinenses combusti, aliquibus servati intacti. Quarundam Ecclesiarum, cum clauderentur, claves Christianis traditae, aliae militibus, vel Tribunalium ministris pro habitatione relictae: in aliquibus urbibus afflicti Christiani, sublatis e templis imaginibus sacris, rebusq;rebusque nostris divenditis, non item in aliis.

Sub hac tum Inquisitionis, tum Executionis per Imperii urbes varietate, omnipotentia divina ad Innocentiae tutelam, suaeq;suaeque sanctissimae Legis gloriam, iteratis horrendis terrae motibus, aliisq;aliisque prodigiis Aulam Pequinianam adeo conterruit, ut Tribunalium Praefectos cogeret mutata mortis, virgarum, exiliique [361]sententia, Nostros his malis iam destinatos, liberare repente ex aerumnoso carcere, et in alteram ex Aulae Ecclesiis transferre. Licet autem fatalis sententiae furor utcunque sit mitigatus, clamante praesertim populo Pequiniano: Magnum esse Christianorum DEUM, qui ad vindicandam suorum Innocentiam Coeli terraeq;terraeque vires in eorum hostes vibraverit; nihilominnihilominus indurata accusatoris Yàm-quàm-sien malitia correcta non est; quin imo traditis semper novis accusationum libellis, monebat Tribunalia, ne imperitae plebis clamoribus attenderent, sed potius debito supplicio prosequerentur abolitionem Legis falsae, eiusque Praedicatorum, ac Mathematicae praesertim peregrinae, quae mortis Filioli Principis Primogeniti, omniumque Regni calamitatum causa fuisset.

Eo denique processit Iniquitas, ut de Christianis Chinensibus quinque, iidemque literati, et Tribunalis Mathematicae Praefecti, eoq;eoque P.Patri Ioanni Adamo subordinati, capite plexi fuerint; Neq;Neque hoc Innocentum Christi Agnorum sanguine emollitum est Hydrae huius infernalis adamantinum pectus, quin semper avidius Europaeorum praecipue, ceu Primariorum Christianae Fidei Ministrorum sangui[362]nem sitiret. Quam in rem in ultimis suis Memorialibus, cum iam omnes ex Provinciis ad Aulam deducti, unumq;unumque in locum compacti essemus, adduxit pro exemplo Philippinas ab Hispanis, industria Praedicatorum nobis similium, et eiusdem nobiscum Legis, subiugatas; Exemplum item Insulae Iaponis, ubi Sacerdotum extraneorum, et Christianorum Iaponum ingens numerus occisus, non aliam, uti dicebat, ob causam, quam quod detecta fuerit Coniuratio adversus illud Imperium, quod proinde Sacerdotibus Europaeis in aeviternum citra reclusionis spem sit obseratum. Huiusmodi exempla complura Tartaris exhibita, alium contra nos, quae DEI Bonitas fuit, effectum sortita non sunt, quam ut 25. Sacerdotes in ultimam Australem Provinciam, Cantonem vocant, destinatum scilicet exilio locum ablegarentur, quatuor solum Societatis Patribus in aula et eiusdem orientali Ecclesia relictis, additis tamen ad portas custodibus, et prohibita Christianarum functionum administratione.

Discessimus ex Aula 25 Patres. 13. Septembris, Anni 1665. militum globo stipati; neq;neque Navigatio nostra, quam secundo flumine instituimus, multum molestiae habuit: Deducti enim sumus Navibus Honorariis peramplis, et [363]Regiorum Praefectorum propriis. Post sex menses Navigationi insumptos, ad exilii locum appulimus, ubi rursus adiuncti ad portam custodes et Evangelica munia interdicta; non tamen eo rigore tractarunt nos milites, ut non libere foras egredi, ad iuvandos in Spiritu Christianos liceret, (dummodo sub noctem domum rediremus) neq;neque ut ad aram facere, admissis etiam Christianorum permultis, prohiberemur. Dum hic moramur, nullo interim indicio investigare potuimus, quid demum de nobis statueret Tartarus; mortemne, an totalem e China egressum, an Carceres perennes, Exiliumve moliretur: tanto magis, quod Criminationes Inimici nondum erant Pequini finitae; siquidem post nostrūum discessum impetravit illico a 4. Gubernatoribus, ut una Ecclesiarum Pequini, orientalis scilicet, dissolveretur, altera vero traderetur eidem, ut eam in speculam seu Turrim verteret, ad stellas observandas.

In hac Eventuum ambiguitate, opportunissimum nobis tempus relictum est, examinandi non sine fructu, libros, ritus, ususq;ususque ac consuetudines nostrae Missionis, per quadraginta et plures Conferentiarum dies: eum in finem, ut in futurum omnes, easdem praxes, modosq;modosque nec non Doctrinae Conformitatem, et Charitatis Unionem intra variorum Ordinum [364]Religiosos observaremus; DEO praesertim, non sine speciali Divinae suae Providentiae consilio, uno nos loco congregante, et aptissimum huic negotio tempus suppeditante.

Porro Nobis exilio damnatis, dissoluta item Aulae Ecclesia, ac demum P.Patre Ioanne Adamo in eadem Aula, solis aerumnis et Persecutionis doloribus, quibus ipse, licet senio annisque, prae quam ceteri, gravis, multo violentius premebatur, confecto, ac mortuo; ipsa etiam Elementa condoluere, monstratis certatim Irae Divinae signis, et toti iam Chinae exitium minitantia, ad vindicandas Iniurias, Innocentiae, et Catholicae Religionis Veritati illatas. Non hic referam Elementorum furores, aut prodigia de coelo secuta, nec Persecutionis praeludia, qualia per totum tempus, quo illa duravit, distincta et accurata relatione perscribit, et ad Eminentias Vestras transmittit (vide infra) R.Reverendus P.Pater F.Frater Dominicus Maria Sarpetri ex sacro Praedicatorum Ordine Missionarius in China, et Operarius optimus.

Recensebo tamen breviter Extinctae iam Persecutionis praeludia, et de Patrum Exulum ad suas Ecclesias restitutione laetissima nova. [365]Post meum e China discessum Tres Societatis Patres, Gabriel Magaglianes, Ludovicus Buglio, et Ferdinandus Verbiest, qui iam primo in Aula substiterant, miserunt Relationem, scriptam Pequini, sub die 2. Ianuarii 1669. Qua certiores nos reddunt, se pariter omnes restitutos in gratiam Tartari Imperatoris Cám-hì, qui Possessionem Imperii iam occupaverit sub annum aetatis 14. Tum deinde, quod ob complures et manifestos errores, quos adversarius noster Yàm-quàm sien in Mathematicae Calculis commisit, status ille revocatus ad Examen fuerit, in quo, praesente Cám-hì Imperatore, et aulicis Tribunalibus, a P.Patre Ferdinando Verbiest ignorantiae sit convictus, ademptaque eidem Mathematicae Praefectura, praenominato Patri Verbiest eodem prorsus modo fuerit demandata, quo ab Imperatore Xùn-chì consignata erat P.Patri Ioanni Adamo Schall; quemadmodum etiam ex aliis literis Macao mense Septembri eiusdem anni scriptis intelleximus. Est hoc evidens praeludium alterius scenae mutationis, pro Missione Chinensi admodum gloriosae. Imo de facto mihi dubium non est, Patres illos omnes, quos Cantone in exilio reliqui, Ecclesiis suis iam esse restitutos, et quidem cum gaudio universali, non solum Christianorum iis in [366]partibus, sed Chinae totius, solis Bonziis eorumq;eorumque Sectariis exceptis; siquidem Innocentia sanctissimae nostrae Legis toti Chinae fuit notissima, et perinde pristina nostra libertas ab omnibus desiderata.

Dico itaq;itaque, ad consummandum Christiani illius Gregis Patrumq;Patrumque Missionariorum perfectum gaudium nihil porro deesse, quam plurimorum Operariorum subsidium, tum ad complendas et animandas Ecclesias etiamnum vacuas, tum ad messem quam plurimam colligendam, quae pro Coelesti Granario, iam matura offertur. Sentio equidem, pro hoc Chinensi agro duo Operariorum millia neutiquam sufficere, desidero tamen solos minimum quadraginta, quos mecum in Chinam deducam, et inter paucos illos Patres (senes iam et laboribus oppressos) ad addiscendam Linguam dispertiam, ut ea paucos per annos exacte comprehensa, et Chinensium literarum effecti Magistri, possint et ipsi docere posteros, sicq;sicque suavissima continuatione sanctissimam nostram Fidem in literariis illis Chinae campis propagent. Me quidem (fateor) ad hunc effectum vires deficiunt, siquidem, ut initio insinuavi, Missio haec Fundatorem non habet, vivitq;vivitque ex Eleemosynis ab Europaeis collectis: Non deficiunt tamen assiduae preces, et lamen[367]tabilia Militantis Ecclesiae Chinensis suspiria, ad permovendam Clementiam Divinam, ac Fidelium pietatem, ut liberaliter concurrant, ad promotionem Operis, in se tam sancti, et ad Chinensium Conversionem tam necessarii, et denique pro DEI Honore tam gloriosi.

Atque hic est, Eminentissimi Domini, ab integro prope seculo Chinensis Ecclesiae status, descriptus a me hoc brevi Compendio, quod ego hodie Eminentiarum Vestrarum pedibus humillime substerno, nec aliud laboribus meis praemium expeto, quam ut ab Eisdem clementissime acceptetur, id quod pro lucro simul et solatio reputabo.

E. E.Eminentiis V. V.Vestris
Indignissimus et Humillimus Servus
in Domino
PROSPER INTORCETTA