To Theo van Gogh. London, Sunday, 20 July 1873.

Londen 20 Juli 1873

Waarde Theo,

Dank voor je brief,
die mij veel genoegen deed.
Ik ben blij dat het je goed gaat,
& ’t je bij Mr_ Schmidt aan huis
bevallen blijft. Mr. Obach
had met pleizier kennis met
je gemaakt. Ik hoop dat
wij in ’t vervolg veel zaken
met jelui zullen doen.
Dat schij van Linder is zeer
mooi.

Wat de photogravure betreft/
ik weet wel zoowat hoe
zij gemaakt worden, maar
heb het niet gezien, en ’t is
mij niet helder genoeg
om het uit te leggen.–

De Engelsche kunst trok
mij in ’t begin niet erg
aan, men moet er aan wen-
nen. Er zijn echter knappe
schilders hier, o.a. Millais
die “The Huguenot”, Ophelia &c_
heeft gemaakt, waarvan je
de gravures wel zult kennen,
dat is zeer mooi. Dan
Boughton, van wien je de
“Puritains allant à l’église”/ [2]
in onze Galerie photographique,
kent, van hem heb ik zeer mooie
zaken gezien. Verder onder
de oude schilders Constable/
dat is een landschapschilder
die een jaar of 30 geleden leefde/
dat is prachtig, het heeft iets
van Diaz en Daubigny, en
Reynolds en Gainsborough
die vooral zeer zeer mooie
vrouwenportretten hebben
geschilderd en dan Turner
naar wien je wel gravures
zult gezien hebben.–

Er wonen enkele goede
Fransche schilders hier/ o.a.
Tissot, naar wien verscheidene
phot. in onze Gal. photogr.
zijn, Otto Weber en Heilbuth.
De laatste maakt tegenwoor-
dig juweelig mooie schilde-
rijen in den trant van dat
van Linder.–

Gij moet mij bij gelegenheid
eens schrijven of er
photographien naar Wauters
zijn behalve Hugo v.d. Goes en
Maria van Bourgondie en
of je ook photographies kent
naar schilderijen van
Lagye en de Braekeleer. [3]
Dat is niet den ouden de
Braekeleer dien ik bedoel
maar ik geloof een zoon van hem
die op de laatste tentoonstelling
te Brussel 3 prachtige schil-
derijen had/ getiteld Anvers,
L’école en L’atlas.–

Het gaat mij hier goed, ik
wandel veel, het is, hier waar
ik woon, eene stille/ gezellige
en frissche buurt, ik heb dat
wezentlijk goed getroffen.
Toch denk ik wel eens met
weemoed aan de heerlijke
Zondagen te Scheveningen
en zoo voorts, maar daarom
niet getreurd.–

Je zult zeker gehoord hebben
dat Anna te huis, en niet
wel is, dat is een slecht
begin van hare vacantie
maar wij willen hopen
zij nu reeds beter is.–

Dank voor wat je mij van
schilderijen geschreven hebt.
Als je ooit iets ziet van Lagye,
de Braekeleer, Wauters, Maris/
Tissot, George Saal, Jundt/
Ziem/ Mauve/ moet je mij dat
vooral schrijven, dat zijn
schilders waarvan ik veel
houd en van wien je waarschijn- [4]
lijk wel eens iets zien zult.

Hierbij eene copie van dat
vers van dien bewusten schilder
“die trad in de Zwaen, de
herberg waer hij besteed was”
dat je je wel herrinneren zult.
Dat is echt Brabant en ik
houd er zoo veel van, Lies
schreef het voor mij over
den laatsten avond dat ik te
huis was.– Wat zou ik je
graag eens hier hebben, wat
hebben wij te s’Hage prettige
dagen samen gehad, ik denk
nog zoo dikwijls aan dien wan-
deling op den Rijswijkschen weg
waar wij aan den molen na
den regen melk gedronken
hebben.– Als de schilderijen
die wij van jelui hebben/ teruggaan, stuur
ik je een portret van dien molen
door Weissenbruch, je herrinnert
je misschien wel/ den vrolijken Wijs
is zijn bijnaam/ “prrrachtig zal
’k maar eens zeggen”.– Die Rijs-
wijkschen weg heeft voor mij herrin-
neringen die misschien de heerlijksten
zijn die ik heb. Als wij elkaar
eens spreken hebben wij het daar
misschien nog wel eens over.

En nu kerel/ heb het goed, denk
van tijd tot tijd eens aan mij en
schrijf mij eens spoedig, het is zoo’n ver-
kwikking voor mij als ik een brief krijg_

Vincent.

Mijne groeten aan
Mr_ Schmidt en Eduard.
Hoe gaat het met Oom Hein
en Tante, schrijf mij daar eens
wat van, komt gij er dikwijls_
Groet hen hartelijk voor mij_

De avondstond.

Langzaem galmde ’t getamp der beeklok over de velden

Die volzalig in ’t goud der avondzonne zich baedden.

Plechtig roerende stond! als in ’t dorp elk moederken eensklaps

Staekende ’t snorren van ’t wiel met het teeken des kruises zich zegent.

Wijl op den akker de boer, zijn dampende rossen weerhoudend,

Achter de ploeg zich ’t hoofd ontbloot om een ave te preevlen

Plegtig roerende stond! als de klok die ’t einde der dag taek,

Wijd en zijd verkondt, die krachtige druipende hoofden;

Neer doet buigen voor hem, die ’t zweet in de voor doet gedijen.

Ook den kunstnaer, die ginds op de helling des lommrigen heuvels

Reeds van vroeg in den dag zoo druk heeft zitten te schildren,

Klonk nu de Angelusklok als een aftogtsteeken; hij wischte

Traeg penseel & palet, die hij borg, bij zijn doek, in de draegkas,

Vouwde zijn veldstoel dicht, en daelde, al droomende ’t pad af,

Dat door ’t bloemrijke dal zacht kronkelend leidt naer het dorp.

Doch hoe dikwijls eer hij beneden de delling bereikt had,

Stond hij bewonderend stil, om ’t frissche tafreel dat daeronder,

Zich voor zijne oogen ontrolde, nog eens in zijn ziele te printen.

Vlak voor hem lag ’t dorp, met een heuvel ten noorde & ten zuide,

Tusschen wier ruggen de zon, hoogrood weg zinkende in ’t Westen,

Gansch den schat van haer kleuren & straelengetoover deed stroomen.

’t Klokje, in den grijzen, met zwartgroen veil omsluierden toren,

Zweeg nu; Roerloos hingen, daer ginds op de hoogte de bruine

Molenwieken; het loof stond roerloos, & boven de hutten,

Stegen de blauwe wolkjes der schadden zoo recht uit de schouwen,

Dat ze in de tint’lende lucht ook roerloos schenen te hangen.

T’was of dit dorpken, dit veld, die heuvels, of alles in ’t ronde,

Eer het zich wikkelde in ’t kleed van d’avonddauw om te slapen

Onder den afscheidskus der zon, stilzwijgend en dankbaer,

Eens nog de weelde & den vrêe herdacht die het weder gesmaekt had_

Ras werd dit zwijgen nogtans door de zoete geluiden des avonds

Lieflijk verstoord. In de verte, uit een zonk van den heuvel weerklonken

Langzaem slepend & ’t vee oproepend de toonen des toethoorns

En op dit sein van hun hoeder, verscheen weldra in de holle

Zandige bergstraet, heel de bontkleurige kudde der koeijen,

Knallend & schallende dreef nu de klets des knapen hen voorwaerts

Wijl ze als bij beurte den hals uitstrekkend met vriendlijk loeijen

Reeds van verre den stal begroeteden waer hen de melkster

Iedren avond wacht, die hun spannenden uijer weer licht maekt.

En zoo kwam er allengs op de paden die even als speeken

Rond hunne as, van ’t dorp uitstraelden, beweging & leven_

Hier was ’t een boer, die egge of ploeg op de veldslet huiswaert

Sleepte, & een deuntje floot, ter zijde op zijn bruintje gezeten.

Daer, een blozende deern, met een bussel geurige klaver,

Vol madelieven & kol op ’t hoofd, die den andren van verre

Hertlijk & lustig te gaer, heur helder “goen avond” toeriep

Verder... Maer juist op de baen, waer ’t padje gevolgd door den schilder

Heenliep, klonk er op eens een schaterend juichen hem tegen.

Zwenkend van hot naer haer, kwam daer een wagen tot klinkens

Opgestapeld van d’oogst der boekweit, nader gebolderd.

Peerd & vracht was gesierd met fladdrende linten & meijen

Kindren, elk met een krans van bloemen op ’t vlas blond kopje

Zaten boven er op, blij zwaeiend met elzene takken,

Of een regen van loof & bloemen naer onderen strooijend

Wijl om den wagen, beneen, een troep van knechten & meiden

Sprongen & zongen, dat gansch de insluimrende vlakte er van opschrok.–

Stil glimlachende zag de schilder, van achter de heesters,

Over de hobb’lige baen, het getier traeg verder zich slingren.

Ja, zoo mompelde hij, ja, ’t moet daerboven den Heere,

Lieflijk klinken, het blijde gejuich, waermede die herten

Zoo eenvoudig hun dank uitstorten bij ’t zaemlen der laetste

Vruchten, die hij elk jaer volop uit hun zwoegen laet rijpen.

Ja, want ’t schoonste gebed van eenvoud & onschuld is vreugde!

En dus mijmrend aen ’t kalme & diepe genot dat de ziele

Smaekt op ’t veld, of nog eens gansch ’t heerlijk toneel van daereven

Met zijn kunstnaersgeest, opbouwende in stille verrukking,

Kwam hij, zonder het zelf te bemerken in ’t dorpken geslenterd.–

Reeds was ’t purper & geel tot grijs in ’t Westen verzwonden,

En in ’t Oosten verrees vlak neven het kerksken, de volle,

Koperkleurige schijf der maen, van dampen omschemerd,

Toen hij trad in de Zwaen, de herberg waer hij besteed was.–

Jan van Beers

De Bestedeling

London, 20 July 1873

My dear Theo,

Thanks for your letter, which gave me a great deal of pleasure. I’m glad you’re well and that living at Mr Schmidt’s is still to your liking. Mr Obach was pleased to make your acquaintance. I hope that in future we’ll do a lot of business with you. That painting by Linder is very beautiful.

As to the photogravure, I know more or less how they’re made, though I haven’t seen it, and it isn’t clear enough to me to explain it.

English art didn’t appeal to me much at first, one has to get used to it. There are some good painters here, though, including Millais, who made ‘The Huguenot’, Ophelia, &c., engravings of which you probably know, they’re very beautiful. Then Boughton, of whom you know the ‘Puritans going to church’ [2] in our Galerie photographique. I’ve seen very beautiful things by him. Moreover, among the old painters, Constable, a landscape painter who lived around 30 years ago, whose work is splendid, something like Diaz and Daubigny. And Reynolds and Gainsborough, who mostly painted very, very beautiful portraits of women, and then Turner, after whom you’ll probably have seen engravings.

Several good French painters live here, including Tissot, after whom there are various photos in our Galerie photographique, Otto Weber and Heilbuth. The latter is currently making dazzlingly beautiful paintings in the style of the one by Linder.

Be sure, when you get the chance, to write and tell me whether there are photographs after Wauters, besides Hugo van der Goes and Mary of Burgundy, and whether you also know photographs of paintings by Lagye and De Braekeleer. [3] It’s not the elder De Braekeleer I mean but, I believe, a son of his, who had 3 splendid paintings at the last exhibition in Brussels, titled ‘Antwerp’, ‘The school’ and ‘The atlas’.

Things are going well for me here. I go walking a lot. Here where I live it’s a quiet, convivial, nice-looking neighbourhood, in this I’ve really been fortunate. And yet I sometimes think back with nostalgia to the wonderful Sundays in Scheveningen and so on, but never mind that.

You’ll surely have heard that Anna is at home and not well. It’s a bad start to her holiday, but let’s hope she’s better by now.

Thanks for what you wrote to me about paintings. Be sure to write and tell me if you ever see anything by Lagye, De Braekeleer, Wauters, Maris, Tissot, George Saal, Jundt, Ziem, Mauve, who are painters I like very much, and by whom you’ll probably [4] see something now and then.

Herewith a copy of that poem about that painter ‘who entered The Swan, the inn where he boarded’, which you no doubt remember. It’s Brabant to a T, and I’m so fond of it. Lies copied it out for me on my last evening at home. How much I’d like to have you here, what pleasant days we spent together in The Hague. I still think so often of our walk on Rijswijkseweg, where we drank milk at the mill after the rain. If those paintings we have from you are to be sent back, I’ll send you a portrait of that mill by Weissenbruch. Perhaps you remember, ‘the merry tune’ is his nickname, ‘I say, superrrb’. That Rijswijkseweg holds memories for me which are perhaps the most delightful I have. Perhaps we’ll speak of it again sometime when we meet.

And now, old chap, I wish you well, think of me from time to time and write to me soon. It’s so refreshing when I receive a letter.

Vincent

My regards to Mr Schmidt and Eduard. How are Uncle Hein and Aunt? Write to me about them, do you go there often? Give them my warm regards.

[5]

The evening hour.

Slowly the toll of the angelus-bell resounded o’er the fields,

As they blissfully bathed in the gold of the evening sun.

O solemn, moving moment! When every mother in the village suddenly

Stops the whirring of the wheel to bless herself with the sign of the cross;

While in the field the farmer reins in his steaming horses,

And, behind the plough, bares his head to murmur an Ave.

O solemn, moving moment! When the bell that proclaims far and wide

The end of the day’s work makes those powerful, dripping heads

Bow down for Him who causes the sweat in the furrow to thrive.

For the artist, too, on the slope of yon shady hill,

Absorbed in his painting from the earliest morning,

The angelus now gave the sign to retreat. Slowly he wiped

His brush and palette, which he stowed with his canvas in the valise,

Folded his camp-stool and dreamily descended the path

That leads, gently winding, through the flowery dale to the village.

Yet how oft, before reaching the foot of the hill, did he

Stand admiringly still, to imprint on his mind once again

The refreshing scene down below, unfolding before his eyes.

Just before him lay the village, with a hill to north and to south,

Between whose crests the sun, inflamed and sinking in the west,

Let flow the whole wealth of its colours and up-conjured glory.

The bell, in the grey tower entwined with black-green ivy,

Was now silent. Hanging motionless on high were the brown

Sails of the windmill; the leaves stood still and above the huts

Blue clouds of peat-smoke ascended so straight from the chimneys

That they, too, seemed to hang motionless in the shimmering air.

’Twas as though this village, this field, those hills, as though everything,

Before wrapping itself in a cloak of evening dew to sleep

Beneath the sun’s parting kiss, silently and gratefully

Recalled once more the peace and plenty it had again savoured.

Soon, though, this silence was gently disturbed by the sweet sounds

Of the evening. In the distance, from a hollow in the hill echoed

Lingeringly the sound of the cow-horn, calling the cattle.

And at this sign from their herdsman there soon appeared in the furrowed

Sandy mountain road the whole of a colourful herd of cows.

Cracking and smacking, the lad’s lash drove them forward,

While they, as if by turns, their necks outstretched, with friendly lowing

Greeted from afar the cow-shed where the milkmaid

Waited for them each evening to ease their taut udders.

Thus on the paths running out from the village like spokes

From an axle, there slowly came movement and life.

Here, ’twas a farmer, dragging homeward a harrow or plough

On a sledge, whistling a tune and riding beside on his bay; [6]

There, a blushing lass, on her head a lock of sweet clover

Laced with daisies and poppies, called from afar to the others,

Kindly and gaily at once, her clear-toned ‘good evening’.

Further... But on the same track where the painter’s path

Led, he suddenly heard peals of joyous laughter.

Rocking from side to side, a wagon, nearly toppling

Under its load of fresh-harvested buckwheat, came rumbling closer,

Both horse and burden adorned with fluttering ribbons and greenery.

Children, all with wreaths of flowers on their little flaxen heads,

Were seated on top, happily waving branches of alder,

Or scattering flowers and leaves, which rained down on all sides,

While round the wagon a troop of country lads and lasses

Skipped and sang enough to startle the whole drowsy plain.

Quietly smiling, the Painter, from behind the thicket,

Watched as the revellers slowly wound their way down the rutted road.

‘Aye’, he thus mumbled, ‘Aye, the Lord must think it

A happy sound, the jubilance with which these hearts

So simply pour forth their thanks as they gather the last

Fruits, which He yearly lets grow fully ripe from their toil.

Yea, for the purest prayer of simplicity and innocence is joy!’

And thus contemplating the calm, deep delight upon which the soul

Feasts in the fields; or with his artist’s mind reconstructing

In silent rapture the glorious scene of a moment ago,

He found he had sauntered, unnoticing, into the village.

Already the purple and yellow had faded to grey in the west,

And in the east there had risen close by the little church the full

Copper-coloured disc of the moon, in mist enshrouded,

When he entered The Swan, the inn where he boarded.

Jan van Beers

(The boarder)